Houtwal.be --> Fruitencyclopedie --> Bijzondere besvruchten --> Hippophae - duindoorn


Fruit in de tuin: planten van bijzondere vitaminerijke bessen

Planten van duindoorn (Hippophae rhamnoides)

 

Planten van zoete kersen (Prunus avium)

Duindoorn is in de siertuin gemakkelijk te kweken. De opvallende, oranje schijnbessen zijn bijzonder rijk aan vitamine C en zijn zeer geschikt om te verwerken tot sap, jam, confituur. Voor vers gebruik zijn ze te zuur. Van augustus tot januari zijn het erg opvallende, kleurrijke bessen in de tuin, welke bijzonder geschikt zijn in bloemschikken.


Overzicht 

Botanische naamgeving van duindoorn - Hippophae rhamnoides:

- Wetenschappelijke naam: Hippophae rhamnoides
- Nederlandse naam: duindoorn, zanddoorn 
- Familie: Elaeagnaceae
- Engels: sea buckthorn, seaberry, purging thorn, sallow thorn, sea willow, prick willow, Siberian pineapple
- Frans: argousier, faux nerprun, nersprun, saule épineux, bourdaine marine, burguespin. 
- Duits: Sanddorn, Sandbeer, Griesbeer, Weidendorn, Seedorn, Korallenbeer, Silberstrauch, Haffdorn
- Deens: Havtorn
- Tsjechië/ Slowakije: Rakytník rešetliakovitý
- Esperanto: hipofaja ramno

Etymologische betekenis van Hippophae rhamnoides:

Hippophae: Drie betekenissen: 1) Vroeger werd met de naam een gedoornde Euphorbia aangeduid. 2) 'hippopotamus' nijlpaard of paard en 'phae', donker of schemerachtig. Een sterke plant die ook op slechte gronden kan groeien. 3)Van hippos (Gr.= paard) en phaos (= licht); geneesmiddel voor paardenogen.
rhamnoides: betekent gelijkend op Rhamnus (wegedoorn)
Meer lezen over de betekenis, oorsprong en verklaring van Latijnse/wetenschappelijke plantennamen:
"ABC van het plantenlatijn. Betekenis van botanische namen"
 

Afkomst van Hippophae - duindoorn:

De meeste duindoornrassen zijn afkomstig uit Duitsland. Van nature uit is de duindoorn te vinden vanaf Midden-China tot het kustgebied van Noordwest-Europa.

In Oost-Europa worden de bessen reeds vele jaren verwerkt in dranken, jam en cosmetische producten.

Sinds enkele jaren worden Duindoornbessen op geheel biologische wijze verbouwd in de Waddenregio (NL) en worden er een aantal unieke producten van gemaakt (Coöperatie Wrâldfrucht).

 

Plantkundige kenmerken van Hippophae - duindoorn:

Familie: Elaeagnaceae (Olijfwilgachtigen) 
Tot dezelfde familie als duindoorn (Hippophae rhamnoides) behoren de  Elaeagnus en Shepherdia.

De twijgen van deze bladverliezende besheester zijn gedoornd en het blad is zilverwitachtig van kleur. Er bestaan ook doornloze vrouwelijke selecties () welke meer en dikkere bessen geven.

Indien de groeiomstandigheden niet optimaal zijn, dan sterven de planten na 7-8 jaar af.

De struiken geven meestal veel wortelopslag. Via wortelknolletjes wordt er stikstof in de grond opgeslagen.

Het is een tweehuizige windbestuiver. Astma-gevoelige mensen kunnen omwille van de stuifmeelpollen beter geen duindoorn planten.
Om bessen te bekomen zijn mannelijke bestuivers noodzakelijk (vb. 'Pollmix') ()

Hippophae rhamnoides: struik, tak met talrijke oranje bessen

De struiken kunnen 1,2 - 2 (4,5) m hoog en 3 m breed worden.
De geelgroene bloemen verschijnen in maart, april en mei, vooraleer de bladeren verschijnen.

De geeloranje/ bruinrode , ovale vrucht/ schijnbes is eigenlijk een nootje in een vlezig omhulsel.

Duindoornbessen zijn bijzonder rijk aan vitaminen en versterken de gezondheid!

De vogellokkende oranje schijnbessen zijn erg rijk aan diverse vitaminen (C., A., E., K, B., ...). De bessen hebben een hoog gehalte aan vitaminen (ACE). Naast deze vitamines bevatten de bessen ook antioxidanten, foliumzuur, flavonoïden en choline.

Het sap van de bessen werkt krachtgevend en is versterkend voor de gezondheid. De bessen kunnen helpen bij een gebrek aan vitaliteit. De venijnige stekels kunnen de oogst erg bemoeilijken.

Samenstelling van duindoorn 
per 100 g vers vruchtgewicht
Water 80, 0 g
Eiwitten 1,4 g
Vetten 7.1 g
Koolhydraten 7.4 g
Grove vezels 0.8 g
Zuren 3.4 g
kcal/ KJ 103/ 432
Vitamine C 200-1.300 mg
Vitamine E 5-15 mg
Thiamin 0.02 - 0.04 mg
Riboflavin 0.03 - 0.05 mg
Foliumzuur 0.8 mg
Caroteen 20 mg

Oogsten of plukken van vitaminerijke duindoornbessen (Hippophae rhamnoides):

Hippophae rhamnoides - duindoorn, zanddoorn: oranjerode vitaminerijke bessen

Het gemakkelijkste kan u eerst de takken met duindoornbessen afknippen. Daarna knipt u met een kleine (snoei)schaar de bessen af en laat ze in een emmer vallen. Van de rijpe bessen maak je confituur, jam, gelei, vruchtensap of stroop.  Om van het vitaminerijke sap, jam of gelei te maken, kan het gemakkelijkste extra pectine toegevoegd worden (vb. PecPlus)
Het oogsten kan ook gebeuren door het afknippen van besdragende takken en deze nadien in te vriezen. Door machinaal schudden kunnen de bessen later onbeschadigd van de takken verwijderd worden.

Na een vorstperiode wordt het aanwezige zetmeel omgezet in suiker en kan er soms alcohol gevormd worden in de bessen, waarvan vogels dronken kunnen worden.

De besrijke, gestekelde takken zijn erg geliefd in bloemstukken.

Vermeerdering kan gebeuren door wortelstekken of door worteluitlopers uit te steken. Stekken is ook mogelijk tijdens de maanden februari en juni/juli (Groeistof Rhizopon AA 0,5 %). De meeste Duitse cultivars zijn echter beschermd en mogen niet vrij vermeerderd worden.

Planttips voor duindoornbessen in de tuin:

Vochthoudende, kalkrijke, humusarme zandgronden (pH 5,5 tot 7,5/8)
Voorkeur voor een zonnige, vochtige standplaats. 
De duindoornplanten verdragen ook natte, droge en zoute gronden (Zouttolerante kustplant)

Op sterk verdichte, zure en stenige bodem hebben duindoornplanten een korte levensduur. Ook teveel schaduw is nadelig voor de levensduur.

Voor een goede vruchtzetting moeten er een mannelijke plant bij de vrouwelijke planten geplant worden. Eén mannelijke plant () per 5 of 10 vrouwelijke planten () is voldoende.

Plantafstand: 1,2 tot 1,8 m. in de lijn. Tussen de rijen 3 m afstand. (Hippophae rhamnoides 'Dorona' heeft de zwakste groei en mag het dichtste geplant worden)

Struik en tak met mooie oranje bessen van de Duindoorn - Hippophae rhamnoides

De duindoornstruiken zijn zeer geschikt voor de bestrijding van bodemerosie en zijn bijzonder winterhard.

De duindoorn is erg geschikt als natuurlijke haagplant in kuststreken en langs wegen in het binnenland (zouttolerante plant). Het hout is geschikt voor wandelstokken.

Snoeien van oudere duindoornstruiken: 

Duindoorn is een plant die sterk gedoornd is. Gebruik stevige handschoenen bij de snoei! Regelmatige snoei is geen noodzaak. Te groot geworden exemplaren regelmatig verjongen. Snoei in het voorjaar 1/3 deel van de oudste takken sterk terug.

Oude struiken: verwaarloosde struiken laten zich goed snoeien. Snoei (zaag) terug tot 10-30 cm boven de grond in de vroege lente. Vrouwelijke planten () zullen wel enige jaren geen bessen vormen.

Aanbevolen duindoorn- Hippophae cultivars: 

De bessen van de vrouwelijke duindoornrassen () bestaan in de kleuren geel en rood. Vers zijn ze meestal te zuur van smaak.
De bessen zijn oogstbaar tijdens de maanden september- oktober. 

Vanaf het 2de jaar kunnen de eerste bessen geoogst worden. 

 CV Plantkenmerken Oogst Vrucht Opmerkingen
Hippophae rhamnoides 'Askola' (S)(vr.) () Sterke groei; 4-5 m hoogte. Zeer rijke en dichte vruchtbezetting; Zeer productief ras. eind aug. diep oranje; middelmatig groot Beschermd ras. Geen vrije vermeerdering. Zeer geschikt voor verwerking tot vitaminerijke dranken. Rijk aan vit.-C en E
Hippophae rhamnoides 'Dorana' (S) () Zwakke tot middelsterke groei. Smalle struiken met weinig uitlopers. Moeilijke hergroei na terugsnoeien. Vroeg rijpen. Makkelijk te oogsten. Diep oranje; middelmatig groot. Hoogste gehalte vitamine-C Beschermd ras. Geen vrije vermeerdering. Geschikt voor aanplant in tuinen.
'Friesdorfer Orange' (syn. Freisendorf Orange') (vr.) ()       Wordt goed bestoven door 'Pollmix'
'Frugana' (vr.) () Opwaarts groeiende struik van ca 4 m hoogte. Midden aug.; zeer rijkdragend ras licht oranje; middelmatig grote glanzende bessen;  Vegetatief vermeerderd ras met goede vruchtbezetting. Hoog vit.-C gehalte.
'Hergo' (vr.) () Hoogte: 1,8 - 2,4 m; opwaarts groeiend met overhangende vruchttakken. 1/2 aug.-sept. (Tamelijk vroeg/ middelvroeg) licht oranje; middelmatig groot;  Zeer productief; zeer hoog zuurgehalte, zeer rijk aan caroteen
'Hikul' (vr.) () Laagblijvende duindoorn. Hoogte 1-1.5 m.     (Dwerg-duindoorn) Ook geschikt voor hagen en zoutrijke gronden. Afkomstig uit Denemarken.
'Leikora' (vr.) () Hoogte: 3 m. Brede en opwaartse groei met stevige vruchttwijgen. Zeer productief. Midden september tot midden oktober (Tamelijk laat) oranje-rood; grote bessen; cilindervormig tot druppelvormige schijnbessen. Bessen zitten dicht en vast aan het vruchthout. Zeer geschikt als sierheester en voor bloemsierkunst. Bessen hebben een hoog vit.C-gehalte.
'Pollmix 1' (m.) () Grotere bloemknoppen dan vrouwelijke planten. Hoogte: 2,5 m. Opwaartse groei.     Zeer vroeg bloeiende bestuiver. Meestal doornloze twijgen en donkergroen blad.
'Pollmix 3' (m.) () Middelgrote struik.      Bloeit een aantal dagen later dan 'Pollmix 1'. Soms licht gedoornde twijgen en donkergroene, zilverig beschilferde  bladeren
'Sprite' (m.)
()
Hoogte 1-1,8 m. Zilverachtig blad. Compactere, zwakkere groei.     Dwergachtige mannelijke duindoorn ()
     

Overige Hippophae rhamnoides rassen: 'Byantes', 'Ram', 'Rockanje', ...

Afbeeldingen van enkele gekende duindoornrassen:

hippophae_rhamnoides_askola.jpg - Duindoorn (8249 bytes) hippophae_rhamnoides_dorana.jpg (9718 bytes)

hippophae_rhamnoides_frugana.jpg (9658 bytes)

hippophae_rhamnoides_hergo.jpg (9290 bytes) hippophae_rhamnoides_leikora.jpg (8858 bytes)
'Askola.'  'Dorana' 'Frugana' 'Hergo' 'Leikora'

Waar is de duindoorn verkrijgbaar:

Plantgoed van deze Hippophae rhamnoides rassen te verkrijgen bij Kordes-jungpflanzen 

plaatje index

 

Veel fruitplezier!

Laatste aanpassing: 11/11/13            G. De Kinder - www.houtwal.be en https://twitter.com/gdekinder

 

Bronnen - Literatuur - foto's  
Duindoorn, een vitaminerijke besheester!

http://www.kordes-jungpflanzen.de/ 

 
Copyright 1998, Guy De Kinder, all rights reserved. www.houtwal.be Vragen?

Stel uw fruitvragen, lees tips in de fruitblog "Inheems- en uitheemsfruit - FruitABC"