Houtwal.be --> Fruitencyclopedie --> Bijzondere besvruchten --> Zwarte moerbei - Morus nigra

Bijzonder fruit in de fruittuin: planten van zeldzame bomen

Auteur:
Guy De Kinder

Website auteur: http://www.houtwal.be

Pluk bijzondere en lekkere braamachtige besvruchten van een moerbeiboom. Plant ook eens een zeldzame moerbeiboom/ moerbezie (Morus nigra)

 

Overzicht fruitartikel:

Morus nigra - zwarte moerbei  in diverse talen

Familie: Moraceae
Wetenschappelijke naam: Morus nigra
Nederlandse naam: zwarte moerbeiboom, moerbezie, moerbei, moerbes
Engels: Black Mulberry, Persian Mulberry tree
Duits: Maulbeer, Maulbeerbaum
Frans: mūrier noire (boom), mūre noire (vrucht)
Spaans:morera (moerbeiboom), mora (vrucht)
Pools: Morwa czarna
Zweeds: mullbär
Bosnisch: crni dud
Servisch: crni dud
Sloveens: crna murva
Esperanto: morusarbo (moerbeiboom), moruso (moerbei)

Betekenis van Morus nigra (wetenschappelijke naam):

De geslachtsnaam Morus (Latijn) heeft mogelijke twee betekenissen: 1) zwarte moerbei; moerbeiboom 2) dwaas, gek.
De soortaanduidingen niger, nigra en nigrum betekenen zwart; verwijzend naar het zwarte sap bij de vruchten.
Meer lezen over de oorsprong en verklaring van wetenschappelijke plantennamen: "ABC van het plantenlatijn. Betekenis van botanische namen"

 

Geschiedenis en herkomst van de zwarte moerbei:

De Zwarte Moerbei is afkomstig uit Iran en Armeniė, waar men hem nog steeds vindt in heuvelachtige en vlakke streken. Sinds de Middeleeuwen en door de toenmalige handel tussen Noord- en Zuid-Europa is hij in onze contreien ingevoerd. De moerbeiboom wordt aangetroffen als alleenstaande boom in oude klooster- en kasteeltuinen. Ook in oude pastorietuinen kon je deze boom veel aantreffen. Meestal zijn het scheefgezakte hoge bomen.

De weinig opvallende bloemen zijn eenslachtig en klein. De mannelijke staan in ronde katjes en vallen na de bloei af. De vrouwelijke staan in min of meer verlengde katjes. De bloemen zijn groenachtig , april-mei. Er zijn moerbeibomen die ALLEEN mannelijke bloemen dragen en dus onvruchtbaar zijn (o.a. de rassen 'Fruitless' en 'Stribling'

Plantkundige kenmerken van de Morus nigra

Vrucht van zwarte moerbei- Morus nigra Blad van Morus nigra- zwarte moerbei, zwarte moerbezie (black mulberry) Het donkergroene, hartvormige blad is aan de onderzijde behaard en vrij grof. 
De moerbeivruchten zijn verzamelvruchten (schijnvruchten) en gelijken op een grote framboos/ braam, doch ze zijn 2 ą 3 cm langer. Ze zitten vast aan een korte steel en worden gevormd door een bloemdek van schutbladeren dat na de bloei vlezig wordt en rijpt van juli tot september. Ze zijn eerst groen, kleuren dan rood en worden bij volledige rijpheid zwart. De vruchten zijn rijk aan vitamine B.

Moerbeivruchten lijken erg op zwarte braambessen en op frambozen. Ze bestaan uit kleine, aparte besjes die op een centrale kegel zitten. De kleur bij rijpheid is donkerrood tot bijna zwart. De smaak van een rijpe moerbei is uitzonderlijk zuurzoet en aromatisch. Het is werkelijk een vrucht met een fijne smaak. De vruchten zijn zeer zacht zodat ze bij de minste aanraking hun sap verliezen en op vingers en kleren rode vlekken achterlaten die moeilijk te verwijderen zijn.

De moerbeiboom of struik kan vrij oud worden.
Moerbeibomen lopen jaarlijks laat uit in het voorjaar.
De kroon van de moerbeibomen is half open.
De bloei is in mei-juni. De geelgroene bloemen zijn weinig opvallend.
De zwartrode, lekkere moerbezievruchten rijpen in augustus of september. Sommige moerbeirassen moet men oogsten op 1 week. Er bestaan ook rassen welke gedurende 2-3 weken rijpe vruchten geven.

De moerbeiboom groeit langzaam en geeft meestal pas vruchten na 6 - 8 (10) jaar. De bomen kunnen heel oud worden (100 jaar en meer), mits de gepaste groeiomstandigheden.

Vermeerdering van de Morus nigra:

Men kan gezaaide en gestekte moerbeiplanten kopen, maar soms ook bomen die geėnt zijn op de onderstam Morus alba (witte moerbei). Bij de geėnte moerbeibomen moet men regelmatig de wildopslag verwijderen.
De zwarte moerbei is te vermeerderen door winterstekken/ twijgstekken/ houtstekken. Tijdstip: eind november - begin december. Het stekhout voor de winterstekken moet zeer stevig zijn. Je kan hier zelfs meerjarig hout gebruiken dat een dikte heeft van 5 ą 8 cm. 
Steklengte 30-50 cm. Eventuele zijtwijgen worden op 1-2 ogen ingekort.
Plaats de winterstekken afzonderlijk of per 2 in een plastic pot gevuld met stekgrond. 
De potten met houtachtige stekken worden op een licht verwarmde plaats gezet tot ze na enkele maanden geworteld zijn. Streeftemperatuur bij het stekken 8 ą 14°C. De luchtvochtigheid moet voldoende hoog zijn.

Zie ook "Stekkalender fruitsoorten"

Grond, structuur en plantplaats voor moerbeziebomen:

Boom en vrucht van Morus nigra-Zwarte moerbezie

Grond: niet te nat, noch gesloten grond (Beschut van Noorden- en Oostenwind)
De moerbei vraagt een losse, vochthoudende grond. 
Te planten op bijna alle gronden (Zandgrond en kleigrond)
De grond moet een pH van 5.5 tot 7,5 hebben. (= Licht zuur tot licht alkalische pH). (Volgens sommige bronnen zouden moerbeziebomen ook kalkrijke/ alkalische  gronden verdragen.)
Lichtbehoefte: bij voorkeur een zonnige, warme standplaats (volle zon). Verdraagt toch goed half schaduw. De witte moerbei verdraagt schaduw beter.
Bruikbaar als leivorm tegen een muur.

Overzicht van goede moerbeirassen (Morus nigra cv's)

De meeste zwarte moerbeibomen worden zonder rasnaam verkocht. 
Planten gekweekt uit zaad geven meestal kleine vruchten.
Gestekte en gegriffelde planten geven meestal grotere moerbeivruchten.

Sporadisch komen in de literatuur of op internet soms enkele cultuurvariėteiten (rassen) van de Morus nigra voor.

Overzicht van bestaande vruchtbare moerbeirassen of Morus nigra cultivars:

'Black Persian' (smakelijkste vruchten)
'Chelsea' (= syn. 'King James')
'Kaester' 
'King James': zie 'Chelsea'
'Kokuso'
'Pakistan' (grootste vruchten)
'Riviera' 
'Russian' ('Tatarica') 
'Shangri-La' 
'Wellington

Morus bombycis 'Issai’: Dit moerbeienras geeft kleine vruchten, maar is zeer rijkdragend.

Videofilmpje

Onvruchtbare moerbeirassen:

'Fruitless' en 'Stribling'. Dit zijn moerbeirassen die ALLEEN mannelijke bloemen dragen en daarom geen vruchten geven.

Bijzondere moerbeikruisingen en groeivormen:

Er zijn in de handel ook kruisingen van Morus nigra x M.alba of van M.nigra x M.rubra te koop. Er bestaan ook treurvormen. 
De Morus latifolia 'Spirata' heeft gedraaide twijgen/ takken.
'Illinois Everbearing' (Kruising van Morus alba x Morus nigra)

Ken je nog andere rassen of cultuurvariėteiten van de Morus nigra? Graag een mailtje!
Ken je een tuincenter/ boomkweker die verschillende moerbeirassen op naam verkoopt? Graag een seintje! 

Enkele rassen van moerbeibomen, fruitplanten, fruitstruiken, fruitbomen en tuinplanten zijn ook bij online postorder-kwekerijen of tuincentra te bestellen:
.

 

Planttips voor moerbeziebomen / struiken (Morus nigra):

In rusttoestand is een Morus nigra winterhard tot -20°C. Kan bij late nachtvorst (einde april- begin mei) schade oplopen. In jong stadium gemakkelijk met vaste planten te combineren, maar op den duur alleen met bos- en bosrandplanten.

Het planttijdstip is bijvoorkeur in oktober - november ofwel einde februari - begin maart.
Plant geen moerbeibomen ouder dan 3 jaar, wegens de slechte hergroei. 
De bomen hebben vlezige, delicate wortels en moeten met kluit worden geplant. Dikwijls slechte hergroei.
Bij het planten géén wortelsnoei toepassen.
Voorzie de jonge boom/ struik van een stevige boompaal, zodat de hergroei optimaal kan verlopen.

Laat geen concurrerende begroeiing staan naast of onder de moerbezie, daar dit ten nadele is van de groei.

Plant nooit nabij een huis of nabij een terras, wegens de afvallende vruchten (Vlekken die zeer moeilijk te verwijderen zijn!)

De moerbeiboom gedijt best in doordringbare en voedzame grond. Bij het planten zal men de grond in de plantput diep bewerken en mengen met compost of potgrond. Hij vreest wel een koude grond. Op een beschutte plaats, beschermd tegen koude wind, aard hij het best.  Bij een strenge winter kan de boom gedeeltelijk of geheel verloren gaan.

Morus nigra - moerbeibomen hebben veel plaats nodig. Kies de plantafstand voldoende ruim!

De aanbevolen plantafstand voor moerbeibomen is: 7 - 9 m. 
Te verwachten boomhoogte 5 - 10 (15) meter. De moerbeiboom groeit hoog en relatief breed uit.    

Beperk het snoeien aan de Morus nigra- moerbeibomen: 

Door de zeer zwakke groei de eerste jaren is snoei is meestal niet nodig. Men kan als leivorm tegen een hoge tuinmuur de takken aanbinden.
Indien gewenst, kan men toch een lichte snoei toepassen. Vruchttwijgen kan men op 4 - 5 ogen terugsnoeien.
Kijk een beetje naar de moerbeiboom, haal de kleine onderste takken eruit en verwijder grote takken die de vorm zouden bederven. Houd de kroon open waardoor er licht in kan komen.
In het algemeen laat de moerbei zich heel goed snoeien. Knotten wordt ook verdragen maar is bijzonder nadelig voor de vruchtenproductie.
Snoeitijd: december - februari.
Zie ook "Fruit-snoeikalender"

Morus nigra - zwarte moerbeibomen zijn weinig vatbaar voor schimmelziekten en plagen:

Morus nigra: zwarte moerbei, moerbezie (vrucht) Bij het rijpen kunnen vogels schade toebrengen aan de rijpe moerbeivruchten. Vanaf de bessen iets rood worden moeten ze een bescherming krijgen tegen de vogels. Afhankelijk van het ras en de grondsoort rijpen ze meestal tussen half juli en half augustus.

Normaal zijn de meeste moerbeirassen vrij van schimmels en plagen. Het is meestal een zeer gezond groeiende boom. 
Toch kunnen er soms enkele ziekten en plagen voorkomen: rode puistjesziekte op het hout, kanker, wolluizen, schildluizen en wortelzwammen.
Soms komt een gedeeltelijk afgestorven moerbeiboom voor, meestal te wijten aan slechte groeiomstandigheden. (Te natte grond, te harde lagen, vorstzakken, te late bemesting,...)

Bijzonder lekkere en vitaminerijke moerbeivruchten die vervelende vlekken maken.

Bij het plukken van deze bijzondere besvruchten moet je erg voorzichtig te werk gaan, daar de bessen snel gekwetst zijn en het sap moeilijk te verwijderen vlekken maakt. De moerbeivruchten zijn vers te eten of te verwerken tot jam of sap. Ook bij ijsgerechten zijn ze zeer lekker.
Moeilijk transport en moeilijk te bewaren, vandaar dat je ze nauwelijks of niet in winkels kan vinden.
Gebruik van de moerbezievruchten: in de keuken en als dessert (vers, sap, confituur, jam)
Moerbeienjam is heerlijk en laat zich goed mengen met andere jamsoorten zoals zwarte bessen en aardbeien.

Voor meer teeltinformatie: zie boek "Groente & Fruit Encyclopedie" . Meer info over dit unieke boek

Succes als je eens een moerbezie wil planten!

Bronnen - Literatuur - foto's :
Literatuurbronnen:
- Plantenziekten: bescherming van cultuurgewassen en openbaar groen, door A. Hallemans. (6de uitgave - 1993)
- Brochure "Fruit voor uw tuin". Vlaams Promotiecentrum voor Agro- en Visserijmarketing - VLAM , vzw. 1000 Brussel. 
- Informatiebrieven Martin Berghuis (USA)
- De Boomkwekerij nr. 10/1997 (Collectie met moerbezierassen bij Chris van der Wurff uit Heeze -Nederland)
- "Groente- en Fruitencyclopedie", auteurs Luc Dedeene en Guy De Kinder.
Uitgeverij Groenboekerij (Kosmos Uitgevers, Utrecht)

Internetbronnen:
CRFG Mulberry


 
Voor een verklaring van de gebruikte vaktermen: 
Zie rubriek "Tuintaal/ lexicon"

Index besvruchten

Stel uw fruitvragen, lees tips in de fruitblog "Inheems- en uitheemsfruit - FruitABC" 

Dit artikel werd samengesteld door G. De Kinder  - www.houtwal.be en https://twitter.com/gdekinder
 Laatst bijgewerkt op 11/11/13