- Houtwal.be --> Fruitencyclopedie --> Bijzonder winterharde planten --> Kiwi's vermeerderen


Fruit in de tuin: vegetatief of ongeslachtelijk kiwiplanten vermeerderen.

Het vermeerderen van kiwi's door zaaien, stekken en enten.
(Actinidia deliciosa

Kiwi's zijn gemakkelijk te zaaien en mits wat handigheid ook te enten. Gezaaide kiwiplanten geven na ca 8 (10) jaar bloemen en vruchten. Gente kiwiplanten geven na 2 jaar vruchten. Zaai de kiwi's op een warme plaats (20C) nadat ze een koudebehandeling hebben gekregen. Kiwizaailingen kunnen het volgende jaar gent worden.

Welke soorten kiwi's zijn er? Etymologie?

Botanisch:

Familie: Actinidiaceae (Straalstempelfamilie)

Kiwibes-Actinidia arguta Actinidia deliciosa: gewone kiwi Actinidia ZESPRI: gele kiwi
Actinidia arguta Actinidia deliciosa (syn. A. chinensis) Actinidia chinensis 'Hort16A' ZESPRI 
Kiwibes (Minikiwi, Siberische kiwi, niet-behaarde kiwi) gewone (groene) kiwi, Chinese kruisbes gele kiwi

Etymologische betekenis van Actinidia deliciosa:

Actinidia betekent "kleine straal". De talrijke stijlen vormen samen een stralende ster op deze Oost-Azische vrucht.
De soortaanduiding deliciosa betekent heerlijk smakend. De soortaanduiding chinensis betekent Chinees of afkomstig van China en arguta (Latijn) wil zeggen scherp gezaagd; verwijzend naar de bladrand.
Infobron: "ABC van het plantenlatijn. Betekenis van botanische namen".

Oorspronkelijk was deze plant afkomstig van China.

Actinidia of kiwiplanten vermeerderen door zaaien en enten:

De kiwi/ Chinese kruisbes kan op verschillende manieren worden vermeerderd. Kiwirassen kunnen worden geoculeerd of gent op een zaailing, maar men kan ook uitgaan van zomer- of wortelstek.
Hoewel oculeren en enten, het meest gebruikelijk zijn, is het voordeel ervan t.o.v. stekken niet duidelijk. Mogelijk treedt de vruchtbaarheid vroeger in.
Bij het stekken kan soms overvloedig callusvorming (wondweefsel)optreden, waardoor de wortelgroei geremd wordt.
Zomerstek kan tot in september worden gesneden. Men laat twee bladeren aan de stek, maar halveert soms de bladeren om ruimte te winnen.
Bij gebruik van groeistof, waternevel en bodemverwarming treedt binnen 3 - 5 weken beworteling op. Na afharden worden de planten in het late voorjaar buiten gezet. De vermeerdering van kiwiplanten d.m.v. zomerstek lukt soms moeilijk.
Wortelstek kan men nemen van wortels met de dikte van een potlood tot ongeveer 3 cm. 

Men moet bij het vermeerderen van kiwiplanten erg zorgvuldig te werk gaan, omdat de planten (mannelijke en vrouwelijke) voordat ze bloeien niet te onderscheiden zijn.

De gemakkelijkste vermeerderingswijze is het enten op een- of tweejarige kiwizaailingen. Een serre/ kas is hierbij noodzakelijk om de zaailingonderstammen in groei te trekken.
 

Kiwiplanten eenvoudig vermeerderen door zaaien:

Gezaaide kiwi's bloeien pas na 8-10 jaar. Van de zaailingen zijn 2/3 mannelijk en slechts 1/3 vrouwelijk. Het zaaien is daarom enkel nuttig om onderstammen te bekomen waarop men kan enten.
Gebruik bij voorkeur de grootste kiwivruchten. Bij grote vruchten zijn de zaden beter ontwikkeld dan bij kleine vruchten. Pluk de vruchten ook niet te vroeg af, maar laat ze zo lang mogelijk aan de planten hangen. Vruchten die tot ca begin december blijven hangen geven zaden met een betere kiemkracht.

Kiwizaden een koudebehandeling geven:

De rijpe kiwivruchten moeten een koudebehandeling ondergaan. Deze koudebehandeling kan men geven door ze enkele weken in een koelkast (diepvriesvakje) te bewaren. Een wisselende temperatuur is hierbij nuttig. Zaden die op vochtig keukenpapier gelegd zijn kunnen ook een koudebehandeling ondergaan. Zonder koudebehandeling kiemen er maar weinig zaden.

Nodige materialen bij het uitzaaien van kiwi's:

Pot van 2 liter, handvochtige zaai- en stekgrond (voedselarm), fijn wit zand, fijne sproeier, propere glasplaat.

Werkwijze bij het uitzaaien van de kiwizaden:

De kiwizaden scheiden van vruchtvlees. Je kan dat doen door eerst de schil te verwijderen en dan enkel het zachte vruchtvlees met zaden te verzamelen in een potje.
Op n of andere manier kan men de zaden trachten te scheiden van het vruchtvlees. Zodra dat gelukt is, kan men de zaden uitzaaien in een pot of in een zaaibakje. Dit uitzaaien is te vergelijken met het zaaien van eenjarige perkplanten. Is er toch veel vruchtvlees aanwezig bij de uitgezaaide zaden, dan zal er veel (ongewenste) schimmelgroei zijn.
Het uitzaaien kan reeds tijdens de maanden januari - februari gebeuren. (Dezelfde periode van de eenjarige perkplanten en van paprika's & pepers)

Zorgen na het zaaien van de kiwi's:

Kiwi's zijn lichtkiemers. Men zal de zaden daarom niet f heel weinig afdekken. 
Bij voorkeur afdekken met fijn wit zand of met een beetje zaaigrond. (Gebruik een heel dunne deklaag!)
Vervolgens met een zeer fijne broes de oppervlakte goed natsproeien.
De zaden van 2 grote kiwivruchten zijn meestal voldoende voor een 2-liter pot. Te dik uitzaaien geeft bij de opkomst van de zaden veel uitval t.g.v. schimmels.
De kiwi-zaaiing wordt op een redelijke warme plaats gezet en afgedekt met een propere glasplaat. (Temperatuur 18- 22 (24) C.)
Afhankelijk van de temperatuur, kan men de opkomst verwachten na 1 tot 2 (3) maanden.
Zodra de meeste kiwiplantjes gekiemd zijn, zal men de glasplaat verwijderen. Deze geeft condensdruppeltjes af, welke schimmelvorming veroorzaken. Men zal de kiemplantjes stilaan wat afharden. (Wennen aan een lagere temperatuur en lagere luchtvochtigheid). De jonge kiemplantjes zijn bijzonder vatbaar voor schimmels.

Verspenen/ inpotten van de jonge gezaaide kiwiplantjes:

Zodra de kiwizaailingen het eerste echte blad vertonen, kan men beginnen met verspenen of inpotten. Het verspenen is te vergelijken met het verspenen van perkplanten.
De verspeengrond is rijker aan voedingselementen dan de zaaigrond.
In een 10 cm pot, kan men bijvoorbeeld 2 (3) planten zetten.
Tijdelijk op een warme plaats zetten en later zodra ze opnieuw goed doorworteld zijn, geleidelijk de planten afharden door ze wat koeler te zetten en door meer te luchten.

In openlucht planten van kiwizaailingen:

Vanaf half mei, is het gevaar op nachtvorst normaal voorbij. Bij een bewolkte/ regenachtige dag kan men de jonge kiwizaailingen uitplanten in volle grond. De jonge kiwizaailingen verbranden gemakkelijk bij de eerste zonnige dagen.
Tijdens de zomer kan men indien nodig de kiwizaailingen wat bijmesten. Ook zal men tijdig steunstokken plaatsen, zodat men de planten mooi  verticaal kan leiden. De kiwiplanten kunnen het eerste jaar 1 - 1,5 m hoog groeien.
Op het einde van het groeiseizoen, na de eerste vorst (begin november), kan men de kiwizaailingen/ kiwi-onderstammen rooien en opnieuw inpotten.
Indien de planten voldoende gegroeid hebben (voldoende dikke stengel) dan kunnen ze na 1 jaar reeds gebruikt worden als onderstam.
Bij te zwakke groei, kan men de planten nog een jaar laten groeien. De stengel onderaan zou minimum een potlood dik moeten zijn, om bruikbaar te kunnen zijn als onderstam.
Jonge kiwiplanten zijn echter heel gevoelig voor wintervorst! Een goede winterbescherming is in openlucht noodzakelijk. Planten in pot zijn bijzonder gevoelig voor wintervorst!
Men kan te kleine kiwiplanten daarom ook binnen overwinteren in pot, en nadien vanaf mei opnieuw in openlucht uitplanten.

Het enten of griffelen van de kiwizaailingen:

Kiwizaailingen in groei trekken voor het enten:

Als voorbereiding op het enten worden de kiwiplanten tijdig ingepot. Dit kan reeds in november - december gebeuren. De lange twijgen en wortels mogen hierbij wat ingekort worden.
De planten worden eerst in een koude (vorstvrije) serre geplaatst. Geleidelijk aan kan men de temperatuur verhogen, zodat de kiwiplanten in de maand april volledig in het blad staan. 

Kiwi enthout knippen en bewaren om later te kunnen enten

Tijdens de maand januari, zal men geschikt enthout afknippen van de kiwi- moederplanten. 
Men moet 100% zeker zijn van welke planten men dit griffelhout afknipt. Zijn het mannelijke of vrouwelijke kiwiplanten? Zijn ze productief?
Goed enthout is niet te dik (potlooddikte ongeveer), eenjarig en bijvoorkeur recht.
Enthout goed in een bussel binden en voorzien van een etiket (Naam ras, mannelijk of vrouwelijk, ..)
Het enthout zal men zo koel mogelijk bewaren. Het beste kan dat gebeuren in een koelcel (frigo) bij ongeveer 0,5 C.
Er mogen geen groenten of fruit in deze koelcel zitten, wegens de ethyleengevoeligheid.
Mogelijk is kiwi-enthout ook in een koelkast (keuken) te bewaren. Dan stop je dit best in een open plastic zak, om te beschermen tegen het uitdrogen) Ook een plastiek fles met een bodempje water is geschikt om enthout te bewaren.

Het enten van in groei getrokken kiwizaailingen:

De 1 - of 2 (3)- jarige kiwizaailingen welke goed in groei zijn getrokken kan men enten. Doordat de zaailingen in groei zijn getrokken, is de lukking van de enten meestal beter. (De lukking is 60 tot 90%)
Men kan enten op ongeveer 5 tot 10 cm boven de grond. Als entmethode kan men de plakgriffel (copulatie) en de verbeterde plakgriffel (Engelse griffel) gebruiken.
Ongeslachtelijk planten vermeerderen d.m.v. de gewone plakenting of copulatie. Enten van kiwi's. Gewone plakgriffel/ copulatie:

1. Aangesneden onderstam die in groei moet zijn. --> Met veel bladeren

2. Ent op onderstam geplaatst. De cambiumlagen moeten mooi over elkaar komen.

3. Toe gebonden enting. Hiervoor kan er papierplakband (schildersplakband) gebruikt worden.

Alle wonden worden toegesmeerd met entwas, zodat er geen water kan indringen.

Vegetatief planten vermeerderen d.m.v. de Engelse griffel of verbeterde plakenting. Verbeterde plakgriffel/ Engelse griffel

 

Men let goed op de richting van de ogen/ knoppen, bij het plaatsen van de griffel. En of twee ogen aan de ent is voldoende.
Zorgvuldig vastbinden met papierplakband of griffelrekker (flexi-band) en mooi dichtsmeren met entwas. (De enttop en alle wonden aan de kiwi- onderstam insmeren).
Op zaailingen van de gewone (behaarde) kiwi (Actinidia deliciosa) kan men ook de kiwibes of Siberische kiwi (A.arguta) enten. Of dit op latere leeftijd problemen kan geven is nog niet onderzocht. De twijgen van de kiwibes zijn veel harder dan deze van gewone kiwi's. Een zeer scherp mes is daarom noodzakelijk.
Entelingen voorzien van etiket met de nodige gegevens is belangrijk! --> mannelijk of vrouwelijk?
Indien mogelijk tracht men aan de onderstam wat blad te laten staan (Saptrekker).
Onderstammen terug wegplaatsen op een redelijke warme plaats, met een hoge luchtvochtigheid.
Tot de enten beginnen uit te lopen, zal men de luchtvochtigheid voldoende hoog houden. Aanvankelijk zal men de kiwi-entelingen beschutten tegen de volle zon.
Na enkele weken ziet men de griffels geleidelijk aan uitlopen. De wilde scheuten van de onderstam zal men eerst wat uitdunnen en later geleidelijk verwijderen. Geleidelijk aan zal men de planten afharden (luchtvochtigheid en temperatuur laten dalen).
Zodra de enteling ongeveer 10 cm gegroeid heeft, kan men alle wildopslag verwijderen.

Buiten planten of plaatsen van de jonge kiwi-entelingen:

Afbeelding gente kiwiplant (Actinidia deliciosa) Bij een bewolkte/ regenachtige dag of periode kan men de kiwi-planten buiten zetten. Om schade door late lentenachtvorst te vermijden zal men dit pas vanaf half mei doen. (Tussen half mei en half juli buiten planten)
Ze zijn aanvankelijk heel gevoelig voor verbranden en voor late lentevorst.
Indien de kiwiplanten op hun definitieve plaats staan, dan zal men de eerste jaren de planten beschutten bij strenge vorst. Vooral de entplaats moet goed beschermd worden. 

Gente kiwiplanten geven meestal na 2 jaar reeds bloemen en vruchten, terwijl kiwizaailingen meestal pas na 8-12 jaar bloemen geven.

Actinidia's (kiwi's) zijn ook te vermeerderen door wortelstekken:

De kiwiwortels moeten ongeveer een potlood dik zijn (ca 3 cm).
Wortelstukjes van 5-8 cm worden horizontaal net onder de grond gelegd. Bovenaan afdekken met een luchtig substraat (zand). Het resultaat van wortelstekken kan soms laat te zien zijn. Wortelstekken genomen bij het rooien van grote kiwiplanten in november- december, komen soms pas in april- mei tot leven. De groei van nakomelingen van deze wortelstekken is meestal zeer goed.

Voor meer teeltinformatie: zie boek "Groente & Fruit Encyclopedie"

Ontbreekt het linkerframe?
Klik hier voor herladen

Succes als je het eens wil uitproberen!

Laatste aanpassingen op 11/11/13

Dit artikel werd samengesteld door G. De Kinder

Bronnen - Literatuur - foto's :
www.houtwal.be en https://twitter.com/gdekinder

Index vermeerdering door enten

Kiwi's planten, snoeien en plukken in uw eigen tuin

Kiwiplanten enten is niet moeilijk!

Stel uw fruitvragen, lees tips in de fruitblog "Inheems- en uitheemsfruit - FruitABC"