- Houtwal.be --> Fruitencyclopedie --> Bijzonder winterharde planten --> Kiwi planten en wintersnoei (Actinidia deliciosa)


Fruit in de tuin: planten en snoei 

Het planten en snoei van kiwi-planten 
(Actinidia deliciosa)

1. Algemeenheden bij kiwi's:

Wetenschappelijke naam: Actinidia deliciosa (syn. A. chinensis)
Ned. naam: gewone (behaarde) kiwi, Chinese kruisbes
Engels: kiwi, Chinese Goosberry, Yang t'ao
Esperanto: apterigo

Wetenschappelijke naam: Actinidia arguta
Engels: kiwiberry, (tara, kiwai)
Ned.naam: Kiwibes, (minikiwi, Siberische straalstempel, Siberische kiwi, niet-behaarde kiwi)

 

Etymologische betekenis van Actinidia deliciosa:

Actinidia betekent "kleine straal". De talrijke stijlen vormen samen een stralende ster op deze Oost-Aziatische vrucht.
De soortaanduiding deliciosa betekent heerlijk smakend; chinensis betekent Chinees of afkomstig van China.

Spaanse wetenschappers zijn erin geslaagd een mini-kiwi te ontwikkelen met een zachte en haarloze schil, die helemaal opgegeten kan worden. De mini-kiwi of KIWINO smaakt net als zijn grote broer en bevat een vergelijkbare dosis vitamine C. De kiwino zou bovendien erg gemakkelijk te gebruiken zijn in fruitsalades. (Vlg. Carmen Salinero- Plant Pathology Station van Areiro in Pontevedra, Spanje) (Infobron: Metro, 13 sept.2002)

Bloemen van kiwibes-Actinidia arguta Afbeelding Kiwibes-Actinidia arguta (vruchten)

 

Men kan kiwiplanten vermeerderen door wortelstekken, zaaien, enten en waarschijnlijk ook d.m.v. zomerstekken (moeilijk).
Men moet bij het vermeerderen erg zorgvuldig te werk gaan, omdat de kiwiplanten (mannelijke en vrouwelijke) voordat ze bloeien niet te onderscheiden zijn.
Zie uitgebreid artikel over de vermeerdering van kiwi's.

2. Plant bij voorkeur mannelijke en vrouwelijke kiwiplanten bij elkaar.

Je kan best 2 verschillende kiwiplanten kopen. De meeste kiwirassen zijn tweehuizig en eenslachtig. Je hebt dus mannelijke en vrouwelijke planten. Normaal geven enkel de vrouwelijke planten vruchten.

Er bestaan enkele kiwirassen die eenhuizig zijn (vb. 'Jenny' is mannelijk en vrouwelijk tegelijk). Bij deze zgn. zelfbestuivers is het niet echt noodzakelijk van een mannelijke bestuiver te planten.  Sommige jaren lijkt 'Jenny' enkel mannelijk te bloemen en geen vruchten te geven.

Een extra (mannelijke) bestuiver geeft meestal dikkere vruchten en meer oogstzekerheid.

Eenhuizige kiwirassen kunnen ook tweehuizige kiwirassen bestuiven, mits ze gelijktijdig bloemen. 

Actinidia deliciosa: bloemen van de gewone kiwi Het verschil tussen de mannelijke planten en de vrouwelijke planten is enkel te zien tijdens de bloei. 
De eerste kiwibloemen verschijnen meestal pas ruim 4 jaar na het planten.
De mannelijke kiwibloemen bevatten zeer grote stuifmeeldraden en kleine stampers. 'Atlas' is een mannelijk ras.

De vrouwelijke bloemen bevatten zeer kleine meeldraden en grote stampers. 'Bruno' en 'Hayward' zijn 2 vrouwelijke rassen.

3. Planten en teeltsystemen voor Actinidia (kiwi).

Jonge kiwiplanten worden dikwijls in kassen/ serres opgekweekt en zijn hierdoor niet volledig winterhard. Daarom kan je jonge kiwiplanten beter in het late voorjaar planten als het gevaar van de late nachtvorst voorbij is. Dit is ongeveer de periode vanaf begin mei.
Goed afgeharde en in openlucht overwinterde planten kunnen ook reeds in maart of april geplant worden.
Kan je aan goed plantenmateriaal geraken dan is ook planten in november mogelijk.

Als plantplaats kies je een zonnige, warme plaats uit. De grond moet goed doorlatend, vochthoudend en humusrijk zijn. Bijvoorkeur geen onderbegroeiing toelaten!
In volle rust zijn de gewone kiwiplanten winterhard tot -12°C, terwijl de Actinidia arguta winterhard is tot -30°C). Jonge scheuten zijn gevoelig voor late lentevorst van -2°C.
Warm weer, zonder nachtvorst tijdens de bloei is bevorderlijk voor de vruchtzetting. Mannelijke bestuivers verzekeren meestal een goede vruchtzetting.

De sterke groei van de kiwiplant maakt dat ruim geplant moet worden. Een plantafstand van 4 tot 6 (10) meter is wenselijk.

Er zijn bij kiwi meerdere teeltsystemen mogelijk. In alle gevallen wordt het gewas langs draden geleid. Dat kan aan rechte hagen, maar ook aan pergola's en tafelsystemen. De ondersteuning moet erg stevig zijn, omdat er veel gewas aan komt te hangen. Ze moet bovendien duurzaam zijn omdat een kiwi-beplanting erg lang meekan.
Pergola -teeltsysteem voor kiwi's-Actinidia deliciosa

4. Kiwisnoei de eerste jaren:

Als je een kiwiplant aankoopt, zal dit meestal een een- of tweejarige plant zijn. Je kan hem best goed leiden aan een muur of beter nog omhoogleiden aan een soort pergolasysteem. De vruchtdragende takken komen dan als een paraplu omlaag te hangen.
De groei is de eerste jaren zeer sterk, dit is ten nadele van de vruchtbaarheid.
Zie ook "Fruit-snoeikalender"

5. Onderhoudsnoei bij oudere kiwibomen:

Tijdstip om kiwi's te snoeien (wintersnoei):

De vrouwelijke kiwiplanten worden voornamelijk in december en januari gesnoeid. De vruchten komen slechts op zwakke twijgen die het jaar tevoren zijn gevormd (Dus op het kort eenjarig hout).
De bestuivers (mannelijke planten) worden steeds NA de bloei gesnoeid.

Snoeien in de wintermaanden (december-januari) zal de groei bevorderen, terwijl het snoeien in het voorjaar/ zomer (mei - september) de groei zal verminderen.
Te laat snoeien (februari - maart) heeft sapverlies/bloeden tot gevolg. Indien je niet kon snoeien in december (januari), dan kan je beter wachten tot er voldoende bladeren op de planten staan.

Werkwijze bij de wintersnoei van oudere kiwiplanten:

- De snoei van oudere kiwiplanten komt in grote lijnen overeen met die van druiven. (Vervangsnoei)
Het belangrijkste is zo te snoeien dat men een goed gestel krijgt met goed vruchthout en dat groei en vruchtbaarheid in evenwicht zijn. De kiwivruchten ontstaan meestal uit de eerste 3 tot 6 knoppen van een zich ontwikkelende jonge scheut. De vruchtdragende scheuten op middelsterk/ zwak jong hout (eenjarig hout) geven meestal vruchten. Jonge scheuten op ouder hout geven meestal geen vruchten.
Wintersnoei is vooral bedoeld om oudere vruchttakken te vervangen. (Ouder dan 3 jaar)
- Bij jonge kiwiplanten wordt soms aangeraden niet in de winter te snoeien, maar na de bloei (mei), zodat de groei wordt afgeremd.

Zomersnoei zorgt voor meer vruchten!

Men kan de groei van kiwiplanten afremmen, door te snoeien kort na de vruchtzetting (mei-juni). Regelmatige zomersnoei helpt de groei afremmen en bevordert de vorming van zwak/ klein vruchthout. Hierdoor kan de vruchtzetting toenemen.
De overtollige takken en en sterke/ dikke twijgen (scheuten) welke geen vruchten dragen kan men dan probleemloos wegsnoeien. Twijgen welke te zwaar beladen zijn met kiwivruchten kan men doorknippen op enkele vruchten. Men tracht steeds na elke vrucht wat blad te laten staan.
Bij het nadunnen zal men de vruchten voldoende ruim uit elkaar zetten.
 

6.Aanbevolen kiwirassen:

Gebruik deze bijvoorkeur als bestuiver voor gewone vrouwelijke kiwirassen.

Actinidia deliciosa 'Jenny'
Actinidia arguta 'Issai'
(kiwibes, mini-kiwi)
Actinidia arguta 'Weiki'
(kiwibes)

De laatste jaren lijken de eenhuizige kiwirassen op vele plaatsen tegen te vallen inzake vruchtzetting! Gebruik 'Jenny' daarom beter als bestuiver.

'Hayward': late bloei en laat rijpend
'Monty': late bloei en half vroeg rijpend
'Abbot': zeer vroege bloei en vroeg rijpend
'Bruno': halfvroegrijpend Deze bestuivers zijn in de meeste gevallen wenselijk om een goede vruchtzetting te bekomen.
'Atlas'
'Buitenpost'
'Males'
'Matua'
'Tomuri' (late bloei die soms tegenvalt) 

7. Kiwiplanten zijn weinig vatbaar voor schimmelziekten en plagen

Er komen weinig problemen voor bij de teelt van kiwi's.
Plagen zoals bladrollerrupsen en mijten kunnen voorkomen.
Soms kan wortelrot t.g.v. diverse schimmels voorkomen. 

8. Lange wachttijd vooraleer kiwi's te oogsten:

Het duurt vrij lang voor kiwiplanten vruchten produceren.
De eerste oogst die de moeite waard is, komt meestal pas na het 4de jaar. Sommige rassen zoals Actinidia deliciosa 'Hayward', komen nog later in productie.
De kiwivruchten moeten meestal zo laat mogelijk geplukt worden. Bij voorkeur net voor of na de eerste lichte vorst, afhankelijk van het ras. (Begin november- half november).
Laat plukken geeft kiwivruchten met een hoger suikergehalte.
Na de pluk moeten de vruchten nog een tijd narijpen, vooraleer ze eetrijp worden. (Enkele weken tot maanden). De kiwivruchten zijn erg gevoelig voor het rijpingsgas ethyleen, zodat enkele rijpe appels bij de kiwi's de rijping kunnen versnellen.

9. Kiwi allergie?

Sommige personen zijn allergisch aan het eten van (groene) kiwi's. Dikwijls hebben deze mensen ook een latexallergie. Kiwi's kunnen kruisreacties geven met banaan en avocado.
Na verhitten zouden de kiwi's geen problemen meer geven.
3 kiwivruchten- Actinidia deliciosa

10. Kiwibessen (Minikiwi, druifkiwi, kiwicherry)

De vruchten of kiwibessen van de Actinidia arguta (kiwibes) een gladde of niet-behaarde minikiwi worden van september tot begin oktober aan de plant rijp en kunnen met de schil opgegeten worden. De aangename zoete bessen zijn bijzonder geschikt voor verse consumptie of voor verwerking. De bessen zijn 3,5 tot 5 cm groot, wegen ca 15 gram en kunnen ovaal of rond zijn, afhankelijk van het ras. De dikste kiwibessen heeft men van 'Jumbo', mits de bestuiving in orde is.

Vruchten van de Actinidia arguta (kiwibes, kiwidruif, gladde kiwi)

Enkele rassen van kiwi's, kiwiberry, fruitplanten, fruitstruiken, fruitbomen en tuinplanten zijn ook bij online postorder-kwekerijen of tuincentra te bekomen:

 

Voor meer teeltinformatie: zie boek "Groente & Fruit Encyclopedie"

Ontbreekt het linkerframe?
Klik hier voor herladen

Succes als je het eens wil uitproberen!

Laatste aanpassingen op 11/11/13

Dit artikel werd samengesteld door G. De Kinder - www.houtwal.be en https://twitter.com/gdekinder

Bronnen - Literatuur - foto's :
Oudere vrouwelijke kiwiplanten snoeien in december.
CRFG Fruitfacts (Kiwifruit)  
CRFG Fruitfacts (Hardy Kiwi) 
  
http://www.inra.fr/HYPPZ/CULTURES/6c---076.htm

Stel uw fruitvragen, lees tips in de fruitblog "Inheems- en uitheemsfruit - FruitABC"