Houtwal.be --> Fruitencyclopedie --> Houtig kleinfruit (Ribes): kruisbessen in diverse talen


 Kruisbessen, stekelbessen- Gooseberry/ crossberry (Ribes uva-crispa) in diverse talen.

WET.NAAM (Botanical name)

Ribes uva-crispa var.sativum

SYNONIEM

R. grossulária var. uva-crispa SM.

FAMILIA

Grossulariaceae

NED NAAM (Dutch)

Kruisbes, Stekelbes, (Johannesbes), (("knoesels, haarbessen"))

ENGLISH

Gooseberry, Gooseberries, Crossberry,

FRANCAIS (French)

Groseille: -verte, - à maquereau, Groseilliers epineux, -tonnes, - tambours, croque-poux

DUITS (German)

Die Stachelbeere, (Johannisbeere)

BASQUE

arakatz

BULGARIJE

(frenBko grosde)

CATALAN

riber espinós, agrassó, gaixives

DEENS

Stikkelsbaer, Stikkelsbär

FINS

karviais-marja(t)

GALICIAN

groselleira, espiñenta, sorbeira

GRIEKS (Greek)

(idhoss franggosstafilu)

HONGAR (Hungarian)

egres

ITALIAANS

Uva spina

KROATISCH (Croatian)

ogrozd

NOORWEGEN (Norwegian)

stikkelsbär

POOLS (Polish)

agrest

PORTUGEES (Portugese)

Uva de Norte, uva do norte, a

ROEMEENS (Romanian)

agrisa

RUSSISCH (Russian)

(kryschownik)

SERVISCH (Serbian)

ogrozd

SLOVEENS (SlOVENIAN)

egres

SPAANS (Spanish)

Grosella espinosa, uva espina

TSCHECHISCH

angrest

TURKS (Turkish)

büyürtlen

UKR (Ukrainian)

(agreBt)

ZWEEDS (Swedish)

Krusbär, krusbär-et

Geschiedenis van de kruisbessen

De kruisbes (Ribes uva-crispa) is inheems over het gehele noordelijk halfrond.
De naam Ribes is afgeleid van het Arabische “ribas”, een zuursmakende rabarbersoort in het Midden-Oosten. Uva komt uit het Latijn en betekent druif of druifvormig; crispa komt van crispare en betekent behaard of gestekeld.
Naast de teelt komt de kruisbes in Nederland en Vlaanderen ook in de natuur voor op vochtige, matig voedselrijke, kalkhouden gronden, onder struikgewas en op open plaatsen in bossen.

In de 15de  eeuw werden er in Frankrijk kruisbessen geplant bij kastelen en kloosters. De onrijpe bessen werden er geplukt voor verwerking in saus en soep. De kruisbessen werden graag gegeten door zwangere vrouwen. De kruisbes werd vroeger medicinaal gebruikt. Het zurige sap van de kruisbes werkt namelijk koortsverlagend. Men gebruikte de kruisbessen ook tegen diarree, als verjongingskuur, tegen ontstekingen, om de vruchtbaarheid te verhogen en om de lever te versterken.
In de tweede helft van de vijftiende eeuw werden er ook kruisbessen in Nederland gegeten.
In de 16de eeuw werd de teelt en de rassen van kruisbessen verbeterd door Nederlandse tuinders.
In de 17de eeuw (1629) brachten kolonisten kruisbessen van Engeland naar Amerika.
In de 18de eeuw werden kruisbessen als boompje en als leivorm aan kasteel- en kloostermuren gekweekt.
In de 19de eeuw werden er in Nederland, Vlaanderen en Noord-Frankrijk massaal kruisbessen gekweekt om er industrieel pectine uit te halen voor de jambereiding.
In de 20ste eeuw (rond 1930) werd het industrieel gebruik van kruisbessen (voor de pectine) geleidelijk vervangen door appels. Dit zorgde ervoor dat de grote aanplantingen van kruisbessen werden vervangen door andere gewassen. Dit was ook het einde van de belangrijke export van kruisbessen uit België, Frankrijk en Nederland naar Engeland.
Tot rond 1970 werden vooral de industriële (grootvruchtige) kruisbessenrassen geteeld. Vanaf 1990 worden de oude ziektegevoelige rassen geleidelijk vervangen door nieuwe meeldauwtolerante rassen.

De teelt van kruisbessen is bij fruittelers de laatste jaren (begin 21ste eeuw) sterk achteruit gegaan. Vroeger werden kruisbessen half juni onrijp geplukt voor de verwerkende industrie. Tegenwoordig (2015) worden ze in juli rijp geplukt voor verse consumptie.
 

Enkele aanbevolen kruisbessencultivars:

'Hinnonmäen Punainen (syn. HINNONMÄKI RÖD), 'Invicta', 'Pax', 'Pixwell', 'Rokula', 'Spinefree', 'Worcesterberry', ...

 

Oudere cultivars zijn meestal erg vatbaar voor Amerikaanse meeldauw en zijn zonder gewasbeschermingsproducten niet te telen bij liefhebbers. Plant geen vatbare (oude) kruisbessenrassen meer!

Ribes uva-crispa - kruisbes, stekelbes.
Stekelige kruisbessenstruik met lekkere geelgroene kruisbessen. Kruisbessen zijn zeer rijk aan pectine.

Kruisbessen kan u vermeerderen door middel van herfststekken.

 

Ken jij de ontbrekende namen? Graag een mailtje naar mij!