Houtwal.be --> Fruitencyclopedie --> Houtig kleinfruit (Ribes) --> Kruisbes vermeerderen (Ribes uva-crispa)


Fruit in de fruittuin: vermeerdering van houtig kleinfruit

Vermeerderen van kruisbessen/ stekelbessen (Ribes uva-crispa)

 

Kruisbessen/ stekelbessen zijn op te kweken als vrij groeiende struikvorm maar ook als spilboompje. De groengele of rode, knappende bessen zijn saprijk en erg lekker als je ze vers kan afplukken. Kruisbessen kunnen in het najaar gesnoeid worden en het snoeihout is te gebruiken als stekhout om er houtstekken uit te knippen. Bij de snoei wordt ruim de helft van het aanwezige hout verwijderd. Het stekken van kruisbessen kan in augustus - september ofwel in november gebeuren.

Overzicht 

Vermeerderingsmethoden voor kruis- of stekelbessen (Ribes uva-crispa):

Kruisbessen of stekelbessen worden meestal vegetatief of ongeslachtelijk vermeerderd.  Het zaaien wordt normaal niet toegepast, daar hierbij de typische eigenschappen verloren gaan. Enkel om nieuwigheden te bekomen kan het zaaien nog toegepast worden. Vrij opkomende zaailingen hebben meestal weinig waarde.

Meestal worden kruisbessen vermeerderd d.m.v. een soort winterstek of houtstek in de herfstperiode. Ook in augustus-september kan er al gestekt worden. De Amerikaanse kruisbessenrassen zouden gemakkelijker wortelen dan de Europese rassen.

Sommige kruisbessenrassen wortelen moeilijk bij het stekken en deze worden dan vermeerderd d.m.v. afleggen of aanaarden.

Voor het bekomen van stamboompjes wordt er soms ook geënt op de onderstam Ribes odoratum (syn. R.aureum), welke een mooie rechte stam vormt.

Kruisbessen op stam en geleid aan draad.

 

Kruisbessen zijn te vermeerderen door houtstek of winterstek

Meest aanbevolen stekmethode is "hielstekken"

  • Bij voorkeur worden er hielstekken/ voetstekken genomen, daar de beworteling hier veel hoger is dan bij gewone stekken. Goede hielstekken zijn ca 30 cm lang, hebben onderaan een voetje van meerjarig hout en worden bovenaan boven een knop afgeknipt.
    Gebruik voor de gewone stekken zeer stevige, lange houtachtige, eenjarige twijgen  De steklengte is ca 30 cm. Bovenaan wordt de stek net boven een knop afgeknipt. 
    De stekken wortelen meestal gemakkelijk. Eventuele aanwezige bladeren worden best verwijderd, daar ze later toch afvallen.
    Bewortelingshormonen of groeistoffen (Rhizopon) zijn meestal niet nodig.

  • Zie ook "Stekkalender fruitsoorten"

Kruisbessen vermeerderen. Hielstek en gewone stek. Steklengte ca 30 cm (anderhalve snoeischaarlengte)  Bovenste stek: hielstek
Onderste stek: gewone stek.
De onderste knoppen worden verwijderd om opslag te voorkomen.
Ribes uva-crispa - Kruisbes stek uitgeplant in volle grond. De stekken kunnen onmiddellijk uitgeplant worden. Eventuele aanwezige bladeren vallen spoedig af.

Het uitplanten van de winterstekken op zwarte plastic is bevorderlijk voor het wortelen van de stekken.

Kruisbessenstekken na één groeijaar op zwarte plastic.

  • Kruisbessen kunnen ook vermeerderd worden d.m.v. afleggen of marcotteren. Laag hangende twijgen kunnen boogvormig, in en uit de grond gebogen worden. Na een aantal maanden kan je de bewortelde afleggers verwijderen. Het onderste (bewortelde) deel kan onmiddellijk op 40-50 cm ingekort worden. Indien het bovenste afgeknipte deel voldoende stevig is, dan kan hieruit nog een gewone stek geknipt worden.

Te oogsten marcotten van één moederplant Verschillende marcotten voor het oogsten.
Eén geoogste kruisbes-marcot met wortels. Knip de wonde onderaan mooi bij. Eén geoogste aflegger (marcot). De jonge twijg heeft onderaan verschillende wortels. Tracht de knipwonde onderaan zo klein mogelijk te maken. Wacht met oogsten tot de meeste bladeren gevallen zijn. Verwijder onmiddellijk de overblijvende bladeren. 

 

Wildopslag voorkomen door de onderste knoppen of ogen te verwijderen:

Om later geen opslag te krijgen kunnen bij het winterstekken de onderste knoppen (ca 1/2 van de steklengte) verwijderd worden. Nauwkeurig de onderste knoppen verwijderen, ook op de voet/ hiel, voorkomt later veel wildopslag.

Hielstek en gewone stek van kruisbes waar de onderste knoppen verwijderd zijn.

Laat bij voorkeur kruisbessen op één stam opgroeien. Het jaarlijks verwijderen van de onderste zijtakken is een erg vervelend werk en kan vermeden worden door bij het stekken nauwkeurig de onderste knoppen te verwijderen.

Het steken of uitplanten van de houtstekken.

De afgewerkte stekken kunnen onmiddellijk in volle grond of in een koude kas geplaatst worden. Heeft men geen perceel plantklaar liggen dan kunnen de stekken ook tijdelijk aan een noordenmuur ingelegerd worden. Vanaf half maart kunnen de stekken dan definitief uitgeplant worden.

Men kan de stekken ook inpotten (2 of 3 stuks/ pot) en deze dan in een koude kas/ serre overwinteren. Laat zal men de sterkste behouden en de overige verwijderen. Gebruik een luchtige, voedselarme stekgrond.

Aanbevolen stektijdstip.

Stektijdstip van oktober tot november (december). In oktober stekken geeft meestal de beste beworteling.
Meestal worden deze bessen vermeerderd d.m.v. winterstek (twijgstek/ houtstek). 

Nodige materialen om winterstekken te nemen:

Scherpe snoeischaar, etiketten, mes. (Eventueel ook potten en een luchtige potgrond)

Afwerking met etiket

Indien je verschillende rassen stekt, dan kan je best de stekken per ras busselen en voorzien van een etiket (naamkaartje), vooraleer ze in te kuilen.

Zorgen na het stekken van de kruisbessen:

  • Ingepotte stekken kunnen best in een koude (vorstvrije) kas/ serre overwinteren en mogen vanaf begin mei in openlucht geplant worden.
  • Bosjes/ bussels geëtiketteerde stekken worden ingelegerd op een beschutte plaats of aan een noordenmuur. Vanaf half maart kunnen deze stekken afzonderlijk uitgeplant worden in de volle grond. In het volgende najaar kunnen deze stekken op hun definitieve plaats geplant worden.
  • Hou de grond goed onkruidvrij en tracht de sterkste scheut mooi verticaal aan een steunstok  te binden. 
  • De meeste rassen zijn erg vatbaar voor Amerikaanse Meeldauw. Om aantasting te voorkomen, kan je preventief behandelen met fungiciden (schimmeldodende middelen). 
  • Een luchtige, open gesnoeide struik of spil welke op een luchtige, zonnige standplaats staat is minder vatbaar voor deze gevreesde schimmelziekte, welke de vruchten waardeloos maakt. 

Interessante kruisbessenrassen die weinig ziektegevoelig zijn:

Tracht enkel rassen te nemen die weinig of niet vatbaar zijn voor de Amerikaanse meeldauwschimmel.  Sommige kruisbessenrassen zijn echter beschermd en mogen niet vrij vermeerderd worden.

Aan te raden meeldauwtolerante rassen zijn o.a. 'Captivator', 'Hinnonmäen Keltainen (syn. Hinnonmaki Gold)', 'Invicta', 'Pixwell',  'Poorman', 'Rochus', 'Remarka' en 'Rokula' .

 Voor meer informatie: zie boek "Groente & Fruit Encyclopedie"

 

 Veel fruitplezier!
 
 

 

Laatste aanpassing: 11/11/13            G. De Kinder https://twitter.com/gdekinder

 

Bronnen - Literatuur - foto's  
 

Vragen?

Stel uw fruitvragen, lees tips in de fruitblog "Inheems- en uitheemsfruit - FruitABC"