Fruit in de moerastuin: Aantrekkelijke bodembedekkende fruitsoort voor vochtige, zure grond.
Cranberry, grote veenbes of lepeltjesheide: rode bessen met veel antioxidanten en vitamine C (Vaccinium macrocarpon)

De cranberry is een wintergroene, laagblijvende struik. Vooral geschikt voor groepsbeplantingen in vochtige, ondiepe heidetuinen, moerastuinen en natte borders. De kleine rode bessen zijn bijzonder geschikt voor verwerking tot moes, jam of sap. Deze bijzondere kleinfruitsoort/ moerasplant is weinig vatbaar voor ziekten mits in de gepaste grond te staan. De rode cranberry-bessen hebben geneeskundige eigenschappen: ze zijn rijk aan vitamine-C, antioxidanten en zouden sommige infecties kunnen voorkomen. Zeer mooie bodembedekkende, wintergroene struikjes van 15 - 20 cm hoogte, met donkerrode bessen van 1-2 cm grootte.

Overzicht 

Plantkundige kenmerken van de cranberry:

Naamgeving:

Wetenschappelijke naam: Vaccinium macrocarpon AIT. (syn. Oxycoccus macrocarpus)
Nederlandse naam: Cranberry, grote veenbes, Amerikaanse cranberry, Amerikaanse veenbes, lepeltjesheide, moerasbes 
Frans: Canneberge (à gros fruits), (Airelle, Myrtilliers), myrtille, Airelle du Canada
Engels: Cranberry (large of American), American cranberry, leatherleaf
Duits: Kultur- preiselbeere, Cranberry
Familie: Ericaceae (Heidekruidfamilie)

Etymologische betekenis van Vaccinium macrocarpon (cranberry):

Vaccinium: komt van het Latijn en heeft twee betekenissen: 1) plantennaam voor bosbes 2) Van de koeien, een soort bes of bessenstruik die de koeien graag eten
macrocarpon: is afgeleid van macro (groot) en carpos (vrucht, bes); grote bessen

Oorspronkelijk is de Cranberry afkomstig van het noordoosten van Amerika en Canada, maar ze is ook reeds lange tijd ingeburgerd op Terschelling (waddeneilanden).

De cranberry dankt haar naam aan het gebogen steeltje van de bloem, dat lijkt op de nek van een kraanvogel.
 

De Amerikaanse cranberry (Vaccinium macrocarpon) is heel nauw verwant aan de Europese (rode) veenbes (Vaccinium oxycoccus)  De wintergroene, eironde bladeren zijn lederachtig donkergroen.  Het is meestal een kleine, bodembedekkend heestertje met talrijke ondergrondse uitlopers. Groeihoogte 10 tot 15 cm, afhankelijk van de cv. De cranberry is een eenhuizige plant die door insecten bestoven moet worden. De meeste rassen zijn zelfbestuivend.

Planttips en de teelt van cranberrybessen.

Grond en standplaats:

Van september tot oktober en van maart tot mei te planten.  Deze mooie groenblijvende bodembedekkende planten groeien best op een zonnige plaats, maar verdragen ook halfschaduw. Het zijn lage kruipende of overhangende planten met dunne stengels. Ze groeien best op een zeer vochtige, gedraineerde zure tot normale humusrijke grond (pH 4 tot 6,5).  Ze wortelen zeer oppervlakkig, zodat turf (of ander organisch materiaal) inwerken tot 10 cm diepte voldoende is. Ze groeien niet goed op  zware en kalkrijke gronden. De grondwaterstand mag nooit lager dan 20 cm onder het grondoppervlak zijn. Om op een kleine oppervlakte snel een hoge productie te bekomen kan er op een onderlinge afstand van 10 x 10 cm geplant worden. (= 9 - 12 planten/m²).  Voor grote percelen zijn 4-6 planten/m² voldoende. Een optimale groei is er op zure, humusrijke grond, in volle zon en met gelijkmatige vochtigheid. Het uitstrooien of mulchen met houtzaagsel of fijn hakselhout is goed om onkruidgroei te voorkomen. Ook blijft de bodemvochtigheid onder de mulch beter behouden. Cranberry's zijn winterhard en hebben geen scheikundige of organische meststoffen nodig.

 Cranberries verdragen een tijdje staand water. Bij de oogst en in de winter mogen de struiken tijdelijk onder water staan.

Bestuiving bij de cranberry:

Zelfbestuiving geeft meestal een goede productie. De roze, opvallend gebogen bloemen verschijnen in trossen aan het uiteinde van de twijgen. Bloeitijdstip: juni, juli en augustus.    De cranberry dankt haar naam aan het gebogen steeltje van de bloem, dat lijkt op de nek van een kraanvogel. De naam craneberry, kraanvogelbes, werd later cranberry.

Snoeien van cranberries:

Snoeitijdstip: maart.
Om de 4 jaar de planten goed terugsnoeien bevorderd de groei en de bessenproductie.

Oogsten van cranberry:

De harde bes is aan de onderkant rood-wit van kleur. De smaak is fris-zuur en wrang, vandaar dat ze voor het gebruik gekookt worden tot compote met iets water en suiker.

Plukken van de bessen vanaf einde september of in oktober en november. De ovale, harde bessen zijn eerst lichtgeel, worden bij rijping rood of roze en zijn aan de onderkant rood-wit. Ze zijn ca 0,8 tot 1,5 cm groot, friszuur en wrang van smaak. De bessen bevatten veel vitamine-C en antioxidanten. Van een goed verzorgd plantenbed krijgt u ongeveer 0,5 kg bessen per m². De pluk is meestal niet gemakkelijk. Wacht tot alle bessen min of meer rijp zijn en pluk ze dan in één keer. Bessen die niet geoogst worden blijven in de winter aan de planten hangen, tenzij de vogels ze opruimen. Voor de beroepsmatige oogst worden de planten soms onder water gezet, zodat de bessen gemakkelijker kunnen verzameld worden. Nuttige link: Blijf gezond met cranberry- rode veenbessen

Soort kam om bessen van de cranberry te oogsten. (Wordt in de beroepsteelt gebruikt)

De rijpe cranberry's kan je best voorzichtig plukken. In de koelkast (10°C.) zijn de verse, onbeschadigde cranberrybessen ca 3 maanden te bewaren .

Verse cranberrybessen zijn te wrang en te zuur voor verse consumptie. U kunt ze best verwerken tot moes (compote), jam en drank.

De zure bessen zijn enkel geschikt om te verwerken tot vruchtenmoes en zijn bijzonder lekker bij o.a. wildgerechten, gevogelte en kaas. De vruchten zijn ook te verwerken tot confituur, jam en sap.

Gevoeligheid voor ziekten en plagen:

Mits de gepaste grondkeuze (vochtigheid en pH) is de cranberry een gezond groeiende plant. 

Rassenkeuze bij de cranberry:

Goede cranberryrassen zijn o.a. 'Beckwith', Bergman', Early Black', 'Franklin', 'Hawes', 'Mc Farlin', 'Pilgrim', 'Searless', 'Stevens', 'Jumbo', Mc Farlin' en 'Wilcot'.

Vaccinium macrocarpon 'Pilgrim' (Cranberry) is een laatrijpende ras met zeer grote rode bessen (bijna 2 cm grootte).

Afhankelijk van het ras en de verzorging kan de productie gaan van 325 tot 600 g/ m². Het bessengewicht is 1 tot 1,98 g/ stuk. Eén volwassen plant kan ca 100 kersachtige bessen geven.

Verwerkte Cranberries zijn goed om gezond te blijven!

- Preventieve werking tegen infecties in de blaas en urinewegen.

- Tegen maagzweren

- Tegen verkalking van de bloedaders (Cholesterolverlagend effect)

- Tegen Alzeheimer en andere ouderdomsziekten

- Tegen bepaalde kankers. Door de aanwezigheid van antioxidanten en veel vitamine C.

Opgepast!
Cranberrysap is erg gezond.... maar teveel sap van cranberry drinken zou bij gevoelige mensen meer kans op nierstenen kunnen geven!

 Voor meer teeltinformatie en adressen voor plantgoed: zie boek "Groente & Fruit Encyclopedie"

 Veel fruitplezier!

Laatste aanpassing: 15/01/10            G. De Kinder - www.houtwal.be