Fruit planten in de fruittuin/ siertuin: Aronia of appelbes een winterhard nuttig gewas voor fruitliefhebbers, geschikt voor vitaminerijk vruchtensap.

Auteur : Guy De Kinder  - www.houtwal.be

  Aronia/ appelbes een winterhard gewas met lekkere appelbessen die donkerrood sap geven!

1.Aronia - Appelbes als sierheester en vruchtheester 

De sierheester Aronia of appelbes is een bekende verschijning binnen het openbaar groen. Maar dat de Appelbes ook voor de particuliere tuin interessant is, is minder bekend. Vanwege de goede gezondheid is bet bovendien een kansrijk gewas voor de geïntegreerde boomteelt. Voor de boomkwekerij liggen er dan ook meer mogelijkheden.

Aronia is een bladverliezende heester uit de rozenfamilie, die van nature voorkomt in het oosten van Noord-Amerika. De sierwaarde ontleent hij aan de witte bloesem in april-mei, het gezonde donkergroene blad dat later een felle, meestal rode herfstkleur krijgt en de eetbare rode of zwarte bessen. 

Er bestaan twee soorten en de hybride daarvan. Aronia melanocarpa is een vrij kleine, vrijwel onbehaarde struik met zwarte bessen. Aronia arbutifolia wordt hoger, heeft rode bessen die lang aan de plant blijven en is sterk behaard. De hybride Aronia x prunifolia is meestal ook behaard en heeft auberginekleurige bessen.

Van de hybride zijn in de afgelopen jaren veel nieuwe cultivars in de handel gekomen, die als fruitgewas worden geteeld. Het proefstation heeft de cultuur- en gebruikswaarde van een groot deel van de soorten en cultivars de afgelopen jaren onder de loep genomen.

2.Vermeerdering van Aronia - appelbessen:

- Zaaien van Aronia

De soorten van Aronia worden meestal gezaaid. Het uitzaaien van zaden uit rijpe appelbessen gebeurt in de herfst, of ze krijgen drie maanden een warmtebehandeling, gevolgd door twee tot drie maanden stratificatie bij 1 tot 5°C. Het kiempercentage is laag, maar de zaailingen zijn wel uniform.

- Stekken van Aronia- appelbes

De Aronia-cultivars zijn van mei tot en met augustus goed door zomerstek te vermeerderen. Gedoopt in 0,5 tot 1% IBA bewortelen ze onder mist of nevel bij 18 tot 2l°C in vier tot zes weken tijd. Vermeerderen door in vitro-cultuur is eveneens mogelijk.

- Aronia - appelbessen veredelen d.m.v. enten.

Het is mogelijk Aronia op een Sorbus aucuparia-onderstam te enten. Op hoogstam of halfstam levert dit een aantrekkelijk, klein, besdragend Aronia-boompje op. Op een korte onderstam blijft Aronia er uitzien als een heester, maar groeit niet breed uit doordat hij geen ondergrondse uitlopers kan maken. De geënte planten kunnen wel iets minder droogte verdragen dan planten op eigen wortel.

Appelbessen groeien op bijna elke grondsoort, behalve zware klei en dichtslempende, lemige zandgrond. De voorkeur gaat uit naar lichte vochthoudende zandgrond. Hoewel Aronia van nature liefst in de halfschaduw staat, doet hij het goed in de volle zon, mits de grond niet te droog is.
Het is mogelijk de appelbesheester voor of na de winter te verplanten en hij kan goed tegen snoei.

3.Appelbes is een winterharde en gezonde vruchtenstruik met vitaminerijk sap.

Aronia is een bladverliezende heester die van nature voorkomt in het oosten van Noord-Amerika. Aronia wordt in Rusland, Oost-Europa en Scandinavie veel aangeplant als fruitgewas. Dat de appelbesplanten uitstekend winterhard zijn, is dan ook niet verwonderlijk. Aroniaplanten in rust kunnen -30°C overleven en zelfs de wortels van een containerplant kunnen ongeveer -10°C hebben. 

Voor boomkwekers heeft de appelbes een aangename verrassing. Van alle planten uit de familie Rosaceae is Aronia een van de minst gevoelige voor bacterievuur. Ook verder is de plant meestal gezond. Schimmelziekten (bijvoorbeeld bladvlekkenziekte) komen voor, maar zijn alleen in warme, natte zomers een probleem; ze zijn met een ruime plantafstand grotendeels te voorkomen. Wanneer Aronia niet vlakbij Chamaecyparis wordt geplant, zal roest geen kans krijgen.

Reeën, hazen en insecten, waaronder rupsen en taxuskevers, eten van het jonge schot. Op te droge standplaatsen komt wel eens een zware spintaantasting voor. De schade van deze plagen is echter meestal beperkt en de Aroniaplanten groeien er gemakkelijk overheen. 
In de fruitteelt zijn wel maatregelen nodig tegen vogels die van de appelbessen eten.

Vanwege de hoge tolerantie voor ziekten en plagen is Aronia een aantrekkelijk gewas voor de geïntegreerde of biologische fruitteelt. 

4.Appelbes - Aronia met veel gebruiksmogelijkheden in de fruit- en siertuin

Een bekende toepassing van appelbes is als vakbeplanting in onderhoudsarm openbaar groen.
Ze groeien door hun ondergrondse uitlopers goed dicht, worden niet erg hoog en zijn goed te snoeien. Aronia Melanocarpa-cultivars worden op een droge, zandige standplaats slechts zo'n 1 m hoog; de andere Aronia kunnen tot 2,5 a
3 m hoog worden, vooral op vochtige voedselrijke standplaatsen.

Er is echter meer mogelijk. Aronia is vochtminnend, dus groeit goed als oeverbeplanting.
Onder bomen is de appelbes ook op zijn plaats, vanwege de tolerantie voor schaduw. Hij kan tegen zout en luchtvervuiling, dus is hij in wegbermen te gebruiken. Voor honingbijen is Aronia een geschikte drachtplant. De appelbessen zijn eetbaar voor mens en dier, waardoor ze in beplantingen bij scholen en kinderspeelplaatsen of in vogelbosjes zijn te gebruiken.

Ook voor de consument heeft de appelbes verschillende mogelijkheden. Aronia op hoogstam van Sorbus als compact sierboompje voor kleine tuinen bijvoorbeeld. 
Omdat Aronia (vooral A. x prunifolia) een gemakkelijk te verzorgen fruitgewas is, zouden planten op korte Sorbus-onderstam aangeprezen kunnen worden voor volkstuintjes.

5.Naamgeving (Aronia in diverse talen)

GENUS: Aronia
SOORT: prunifolia (x)
SYNONIEM: Aronia floribunda, (Photinia)
FAMILIA: Rosaceae, Rozenfamilie
ONDERFAMILIE: Pomoideae, Appelachtigen/ pitfruit
NED NAAM (Dutch): Appelbes, appelbesstruik, appelbesboom
ENGLISH: appleberry
FRANCAIS (French): ??
DUITS (German): Apfelbeere, Kahle Apfelbeere
HERKOMST: O. N. Am., (Rusland)

Etymologische betekenis van Aronia melanocarpa (wetenschappelijke naam):

De geslachtsnaam Aronia (Grieks woord) betekent mispelachtige bessen; men dacht vroeger dat het een lijsterbessoort was, door de gelijkenis;
De soortaanduiding prunifolia betekent "met het blad van een Prunus" of pruimbladig.
De soortaanduiding melanocarpa  (Grieks) betekent zwartvruchtig, zwartkleurige vruchten (melanos = zwart, donker gekleurd; karpos = fruit).
Meer lezen over betekenis en oorsprong van Latijnse plantennamen: "ABC van het plantenlatijn. Betekenis van botanische namen."

6.Plant- en teelttips voor Aronia - appelbes: (Bron GDK) 

7. Kenmerken van enkele  Aronia - appelbesrassen:

Aronia melanocarpa 'Nero':

Iets sterker groeiend dan de soort. Hoogte 2 m
Vruchten groot, sappig en zoet. Bijzonder rijkdragende Russische selectie.  Rijk aan vitamine-C.
'Nero' is een winterhard en gezond appelbessenras dat vanwege de mooie herfstkleur ook als sierplant interessant is.

Aronia melanocarpa 'Viking':

Dit is een voor de bessenproductie uitgeselecteerde kloon.

Aronia 'Hugin':

Een ca 1 m hoge compact groeiende struik met zeer rijke bloei; veel opvallend grote, zwarte appelbessen (vruchten) en een mooie herfstkleur.
Zeer aan te bevelen ras.
Dit ras werd uit een wilde populatie van Walpole Island, Canada geselecteerd en door het Alnarp Instituut uit Zweden in de handel gebracht.

Aronia 'Brillant':

Een uit Noord-Amerika stammende compacte struik. Groeihoogte tot 2 m.
Bloesem rozewit; in schermen mei-juni; talrijke helderrode eetbare vruchten.
Tijdens de groeiperiode is het ovale blad donkergroen en ongeveer 4-8 cm lang.
Zeer decoratief van september tot december door de vuurrode herfstkleur.

Nota:  Kruisingen van Sorbus (lijsterbes) en Aronia (appelbes)
X Sorbaronia alpina, x S.dippelii, x S.hybrida, x S.fallax, x S.sorbifolia. 

Laatste aanpassing: 14/03/10         G. De Kinder

 

Copyright 1999, Guy De Kinder, All Rights Reserved - www.houtwal.be