Houtwal.be --> Fruitencyclopedie --> Bijzonder pitfruit  -> Dwergkwee, sierkwee (Chaenomeles)


Fruitstruiken planten in de fruittuin: aantrekkelijke vruchtdragende sierplanten voor de kleine fruit- of siertuin. Bloemblaadjes en vruchten zijn geschikt voor consumptie.

Planten van dwergkwee/ sierkwee (Chaenomeles spp.)

 

Planten van zoete kersen (Prunus avium)

Dwergkwee of Japanse sierkwee (Chaenomeles japonica, Chaenomeles species) is een meerstammige, sterk vertakte, grillige en doornige struik. Geschikt om te planten in kleine en middelgrote sier-/fruit-tuinen. De bloemen zijn meestal rood, soms ook oranje, roos of wit. De blaadjes van de bloemen zijn eetbaar. Het is een zeer gemakkelijker plant voor de kleine fruittuin of siertuin. In het voorjaar is het een erg opvallende bloemheester. In het najaar kan je de kweeachtige vruchten bewonderen en plukken. De mooie, geurende dwergkweevruchten zijn rijk aan pectine, zuren en vitamines. 'Cido' geeft de grootste vruchten.  De gele, geurende vruchten zijn zeer geschikt om te verwerken tot sap en lekkere jam (gelei).

Overzicht 

Meerdere geschikte soorten van Chaenomeles - sierkwee.

- Chaenomeles species en rassen 

Chaenomeles japonica 'Cido': Japanse sierkwee, Japanse dwergkwee
Chaenomeles cathayensis
Chaenomeles speciosa:
Chinese sierkwee
Chaenomeles x superba (
kruising van C.japonica en C.speciosa)

- Nederlandse naam: sierkwee, dwergkwee, bloemkwee, Japanse sierkwee 
- Familie: Rosaceae; Onderfamilie: Pomoideae
- Engels: Flowering quince, Japanese Quince
- Frans: cognassier de Japon
- Duits: Strauchquitte, sier quitten, Scheinquitte, ('Cido': Die nordische Zitrone, Zitronenquitte)

De Chaenomeles komt van nature voor in China en Japan.

Etymologische betekenis van Chaenomeles:

Chaenomelis: Van het Grieks Gapen- appelboom; de appelvormige vrucht zou bij rijpheid in 5 splijten.
japonica: Japans, afkomstig uit Japan (Lat.)
speciosa: zeer fraai; verwijzend naar de opvallende bloemen
superba: prachtig, trots, voornaam; verwijzend naar de bijzonder sierlijke bloemen en vruchten.
Meer lezen over de oorsprong en betekenis van Latijnse plantennamen: "ABC van het plantenlatijn. Betekenis van botanische namen"

Plantkundige kenmerken van de sierkwee:

Plantenfamilie:  

Rosaceae of Rozenfamilie. 

De Chaenomeles is zeer nauw verwant met Cydonia (kwee/ kweepeer), Malus (appel) en Pyrus (peer)

Chaenomeles japonica 'Cido' (Japanse sierkwee): bloeiende sierheester
Chaenomeles 'Cido' - Japanse sierkwee: opvallende rozerode bloemen

De dwergkwee is een overjarige, meestal houtachtige struik of heester. Hij wordt meestal omwille van zijn sierlijke, opvallende bloemen aangeplant. De opvallende, geurende vruchten zijn ook geschikt voor verwerking.

Aantrekkelijke bloemen bij de sierkwee:

Bloeitijd: maart-mei, afhankelijk van de cv. De bloeitijd is meestal ruim 3 weken. Afhankelijk van de cv is de bloemkleur rood, rozerood, oranje of wit. De bloemblaadjes zijn eetbaar en prachtig bij borrelhapjes.
Het is een eenhuizige plant die door insecten bestoven moet worden. Astma-gevoelige mensen kunnen omwille van de overvloedige stuifmeelpollen beter geen sierkwee/ dwergkwee planten. De bloeiperiode kan 3 weken duren.

Hoewel men spreekt van dwergkwee zijn er lage, breeduitgroeiende en opgaande struiken die bij sterke groei 1 - 2 m hoog en 1-2 m breed worden.  Mits regelmatig te snoeien zijn ze ook geschikt als leivorm.

Sommige sierkweerassen geven door hun grote doornen een ondoordringbare haag:

Sommige cultivars zijn zeer sterk gedoornd, waardoor de planten "papiervangers" worden. Voor bepaalde plaatsen kan dit een groot nadeel zijn. De takdoorns kunnen soms 1 ŗ 3 cm lang zijn.
Door deze doornen zijn ze wel bijzonder geschikt als ondoordringbare haag. 

Sierkwee of dwergkwee geeft opvallende en sterk geurende vruchten:

Gele vruchten van de Japanse dwergkwee/ sierkwee- Chaenomeles

Na de bloei krijg je grote, gele geurende vruchten die tot aan de winter aan de takken blijven.
Om een hoge vruchtproductie te bekomen is een ander bestuivend ras wenselijk.
Van de rijpe vruchten maak je in oktober of november sap, wijn of zeer lekkere jam/ confituur.
De grootste vruchten (ca 15 cm grootte) zou de Chaenomeles cathayensis hebben.

De vruchten zijn behalve als versiering in de tuin en verwerking tot gelei ook bruikbaar in bloemsierkunst. Ze hebben een zeer sterke geur en zijn bruikbaar om slechte geurtjes weg te nemen. Vanaf half oktober tot begin november kunnen de vruchten geplukt worden.

Verwerking van vruchten van de Japanse sierkwee/dwergkwee - Chaenomeles:

De vruchten zijn bijzonder rijk aan vitamine C. Naargelang het ras (soort) zou deze vruchten 100 tot 145 mg vitamine-C per 100 g vruchtgewicht bevatten. Bron "Pomologia" (tijdschrift van de NBS), nr 119, september 2014. Blz 140)
Let op bij de verwerking dat u eerst de pitten verwijderd, zodat een bittere (slechte) smaak voorkomen wordt. De pitten moeten er zeker uit, want die bevatten sporen van (giftige) blauwzuurglycosiden.
 

- Jam/gelei. U kan de vruchten verwerken tot jam/gelei (confituur). Let daarbij op dat u de pitten NIET meekookt want dat kan een bittere smaak geven. De jam of gelei van vruchten van de sierkwee is zuurder dan deze van kweeperen.

- Limonade (vruchtensap). Recept voor gele limonade van de vruchten van Chaenomeles. Het vruchtensap heeft een friszuur aroma.
10% sap van de sierkwee, 90%water, oerzoet (= gedroogd rietsuikersap).
Bron: Permacultuurdocent @MarankeSpoor 10 oktober 2014

- De vruchten van de sierkwee zijn ook te verwerken tot compote, likeur en siroop. U kan ze ook invriezen (nadat je het klokhuis verwijderde).

- De vruchten kunnen ook verwerkt worden samen met andere vruchten zoals kweeperen en pompoenen.
Een mengsel van vruchten van kweeperen en sierkwee is een ideale combinatie omdat kweeperenvruchten te weinig zuur bevatten, wat door de toevoeging van sierkwee goed gemaakt wordt.

- Vervanging van citroenen. De vruchten van de Japanse kwee zijn het hele jaar door in plaats van citroenen te gebruiken. U kan ze ook invriezen. Het sap of vruchtenmoes is te gebruiken i.p.v. azijn samen met rode kool.
De vruchten zijn ook te bewaren op olie, azijn en alcohol. Ook geschikt om likeur van te maken.
Er zitten meer vitamine-C in dan bij citroenen.
De planten van de Chaenomeles zijn niet bespoten.  De vruchten van de sierkwee hebben een veel kleinere eco-voetafdruk dan citrusvruchten want ze komen uit eigen tuin of streek.
Bron: Leo Daman van de Kookclub Terroir d'Anvers te Hove.
 

Vermeerdering van dwergkwee - Chaenomeles:

Vermeerderen van sierkwee/ dwergkwee kan gebeuren door winterstekken tijdens de maanden november - februari.
Vermeerdering d.m.v. wortelstekken en zomerstekken is ook mogelijk. Zie "Stekkalender fruitsoorten"
Zaaien kan ook, maar hierbij kunnen belangrijke raseigenschappen verloren gaan.
Afleggen kan ook, maar geeft slechts een beperkt aantal nakomelingen.
Enten op de onderstam Sorbus intermedia geeft een betere groei dan Sorbus aucuparia. GeŽnte planten zijn winterhard, maar kunnen later wildopslag geven.

 

Planttips voor dwergkwee - Chaenomeles in de tuin:

Dwergkwee groeit optimaal op humusrijke, vochthoudende, stikstofrijke gronden die niet te nat of te droog zijn.
Op goede grond is de productie beter dan op minder goede grond.

De pH mag licht zuur tot neutraal zijn, maar een hogere pH wordt soms ook verdragen (5 tot 6,5). Op een te kalkrijke grond kan echter chlorose (bladverkleuring) optreden.

Chaenomeles 'Cido': bloeiende heester in containerpot Ze groeien best op een zonnige plaats, maar verdragen ook half schaduw. Een zonnige standplaats doet het suikergehalte in de vruchten stijgen. Op een zonnige standplaats heb je ook meer vruchten dan op een halfbeschaduwde plaats. Ook zijn de planten dan minder gevoelig voor schimmelaantastingen.

Plantafstanden van struiken: 0,6- 1 m. Tussen de rijen een afstand van 0,8 - 2 m. Meestal worden ze in groepen van drie tot vijf geplant. Lage soorten worden eerder als bodembedekker geplant (vakbeplanting).
Voor een dichte haagbeplanting mag je planten op 0,3 tot 0,5 m afstand. (3-4 planten/ m≤)
Eťnjarige en tweejarige planten in container geven de beste hergroei.
Het planten van meerdere Chaenomeles-rassen is bevorderlijk voor een goede vruchtzetting.

Snoeien van oudere Chaenomeles-struiken: 

Snoeitijdstip in de winter (maart) of eventueel na de bloei (juni).  Zie ook "Snoeikalender fruitsoorten"

Chaenomeles bloeit op overjarig/ meerjarig hout.

Chaenomeles moet niet veel gesnoeid worden. Alleen het overtollige of oudere hout van Chaenomeles verwijderen en verkeerd staande takken eruit snoeien. Je zou dit ook vormsnoei kunnen noemen om de natuurlijke vorm van de struik te behouden.

De snoei bestaat voornamelijk uit een beetje uitdunnen/ sleunen. Wanneer ze jaren lang niet zijn gesnoeid, kunnen ze nog altijd sterk teruggesnoeid worden. Ze vormen dan opnieuw een mooie, verjongde heester.

Aanbevolen interessante Chaenomeles-rassen 

Sierkwee CV Plantkenmerken Vruchtkenmerken Opmerkingen

Chaenomeles japonica 'Cido' (Zitrone des Nordens)

Selectie met heel weinig doornen. Oranjerode bloemen. Vruchten op driejarig hout. Hoogte 1-1,5 m. Geel tot oranjegeel. Iets kleiner dan appelkwee (Cydonia) Vruchten bevatten 150 mg vit.C. Sterk aroma en rijk aan zuren.

Chaenomeles x superba 'Crimson and Gold'

Zeer breed groeiende, bodembedekkende struik van ca 1 m hoog. Donkerrode bloemen met gele meeldraden. Vruchten geel. Minder geschikt als bloemstruik. Goede bodembedekker.

Chaenomeles x superba 'Fusion'

Ca. 1 m hoge struik met boogvormige scheuten; Rode bloemen in april-mei op kortloten en eenjarige langloten. Grote 4-9 cm lange en 4-6 cm brede lichtbruine/ roodbruine gestippelde geurende vruchten. Zaailing van 'Crimson and Gold'. Sterke kwee-geur/ parfum; zeer rijk aan vitamine C. Zeer geschikt voor verwerking.

Chaenomeles speciosa

Compacte gedoornde struik. Grote rode/ donkerrode bloemen. Vruchten geelgroen tot soms roodachtig groen. Geurend. Appelvormig.  

Chaenomeles speciosa 'Pandora'

Hoogte 2 m; karmijnroze bloemen Geurende middelgrote vruchten.  

Chaenomeles  cathayensis

Hoge en bijzonder gedoornde struik. Bijzonder grote kweepeerachtige  vruchten (15 cm)  
       

Afbeeldingen van enkele Chaenomeles - sierkweerassen:

Chaenomeles speciosa: groenachtige vruchten Chaenomeles japonica- Japanse sierkwee/dwergkwee: grote gele vruchten Chaenomeles 'Cido': talrijke citroengele, vitaminerijke vruchten
Chaenomeles speciosa Chaenomeles japonica Chaenomeles japonica 'Cido'

  Veel fruitplezier!

Bronnen - Literatuur - foto's  
Fruitindex bij plantennomenclatuur
Snoeien van Japanse sierkwee
Velt: Ecologische teelt - http://www.velt.be/
Kordes-jungpflanzen - http://www.kordes-jungpflanzen.de/
Die nordische Zitrone - http://www.cido.de/

 

De Kinder G.  Laatste aanpassing: 13/10/14