Houtwal.be  -->  Fruitencyclopedie  -->  Bijzonder pitfruit   -> Mispelboom (Mespilus germanica)

Fruitbomen in de fruit- en siertuin: planten van bijzondere pitfruitsoorten 

Auteur:
Guy De Kinder -

 www.houtwal.be
 

Mespilus germanicaDecoratieve mispelboom voor de kleine fruit- en siertuin! Lekkere mispelrecepten om mispels te verwerkenMespilus germanica
(Mespilus germanica)

Mispelbomen en mispelstruiken zijn zeer gemakkelijke en decoratieve fruitbomen. Ze verdienen ook een plaatsje in de siertuin. De meeste mispelaarrassen zijn weinig vatbaar voor ziekten en plagen. De witte bloemen verschijnen in mei en zijn weinig nachtvorstgevoelig. Het verzamelen van de mispelvruchten kan eind oktober of begin november gebeuren. De opvallende mispelvruchten zijn bijzonder geschikt voor bloemsierkunst en voor het verwerken tot jam, confituur en gelei.

 

Mespilus germanica. Mispelvrucht (zwartwit tekening)  
Overzicht onderwerp:

Fruitbomen planten: Plant- en teeltinformatie van de mispelaar/ mispelboom 

Oorsprong en geschiedenis van de mispelboom - Mespilus germanica.

De mispelaar Mespilus germanica uit de Rozenfamilie/ Rosaceae is de enige soort van het geslacht Mespilus (Lat. plantennaam). De mispelaar (mispelboom/mispelstruik) is inheems in Europa en Azië. In Nederland en België wordt hij geteeld, maar is er ook inheems en verwilderd. De mispel is al eeuwenlang in cultuur. 


Betekenis van mispel-Mespilus germanica (Etymologie):

Mespilus komt van het Grieks mesos (helft/ midden) en pilos (bol), verwijzend naar de vorm van de vrucht, een halve bol.
De soortaanduiding germanica betekent Duitsland, afkomstig van Duitsland. Men dacht vroeger dat de mispelboom van daar afkomstig was.

Plantkundige kenmerken van de mispelboom-mispelaar

De Mespilus germanica is een 2 - 6 m hoge heester of kleine boom, in wilde vorm met takdoorns, maar bij de gecultiveerde vormen meestal ongedoornd. De bladeren zijn langwerpig en van onderen viltig, evenals de twijgen. De alleenstaande mispelbloemen hebben een witte kroon (mei); de eetbare vruchten zijn bruin en worden door de grote, blijvende kelkslippen gekroond.
Bij twee geslachten van dezelfde familie komen namen voor die op -mispel eindigen, nl. het geslacht Cotoneaster (dwergmispel of rotsmispel) en het geslacht Amelanchier of krentenboompje, dat ook rotsmispel wordt genoemd.

Fruitbomen planten: Mespilus germanica - mispelboom. Sierlijke vruchten en decoratieve boom.

In mei sieren grote witte-roze bloemen de mispeltakken. De mispelvruchten zijn glad, licht tot donkerbruin en hebben de vorm van rozenbottels. Ze zijn aanvankelijk zeer hard. 
Het gezegde "zo rot als een mispel" heeft betrekking op het afrijpen van de vruchten. Die plukt men pas na enkele nachtvorsten (novembermaand). Daarna moeten ze op een koele of lichtverwarmde (vorstvrije) plaats narijpen tot ze zacht, doch NIET rot zijn.

Mespilus germanica - mispel. Zeer decoratieve boom!

De mispel groeit overal, mits niet extreem nat of droog. 
De vruchten hangen meestal langs de zonnekant. Een plaats in de zon of eventueel halfschaduw wordt daarom aangeraden.

Mispelbomen of mispelaars snoeien is meestal niet nodig.

Situering van mispelboom in het plantenrijk:

De gewone, inheemse mispel (Mespilus germanica) is niet hetzelfde van de Japanse mispel (Eriobotrya japonica). Deze laatste is niet winterhard en moet binnen als kuipplant overwinteren.

Plantenfamilie: Rosaceae (Rozenfamilie).
Onderfamilie: Pomoideae (Appelachtigen/ pitfruitachtigen)

Mispel in andere talen:

Nederlands: mispel, mispelaar, mispelboom, mispelstruik
Frans: Chaperon de Moine, néflier, mesplé
Engels: Medlar tree
Duits: Mispel Baum
Esperanto: mespilarbo (mispelboom), mespilo (mispel)

Vermeerdering van mispelbomen/mispelaars.

Als onderstam en stamvormer kan men gebruiken Crataegus (meidoorn) en Pyrus communis (peerzaailingen). Men kan ze ook enten op de kweeonderstammen 'Kwee A' en 'Kwee Adams'.  De kweeonderstam 'Kwee C' is meestal te zwak groeiend. De lekkerste vruchten bekomt men op de kwee- en peeronderstam.

Het oculeren kan gebeuren tijdens de maanden augustus-september. 
Het enten gebeurt meestal in het voorjaar (maart - mei).

Overzicht mispelboomrassen

Mispelras/ cv

Vruchtgrootte Vruchtkenmerken

'Boom en Vrucht'

Middelmatig  

Mespilus germanica 'Bredase Reus' (syn. Holländische)

Groot tot zeer groot; tot wel 6 cm in doorsnede. Vorm vlak-tolvormig Kleur bronsgroen tot bruinachtig.  Rijpe vruchtvlees is bruin van kleur en heeft een aangename smaak.

'Eksmoarstersyl'

   

'Large Russian' 

   

'Late Russian Medlar'

   

'Macrocarpa'

Vruchten zijn wat groter dan die van de gewone wilde mispel. Aan de top wat vlakker. 

'Monstrous'

   

'Nottingham'

Vrij klein (max. 3-4 cm doorsnede). Vorm kogelrond. Lange kelkbladen. Uiterlijke vruchtkleur geelachtig tot rozeachtig met roest op het oppervlak. Zachtzure lekkere smaak.

'Overtuin'

   

'Royal' (Royale, Königliche')

   

'Sultan'

   

'Westerfield' ('Westerveld')

Middelgrote bruine vruchten.  Vruchtvlees is goed van smaak. 

Ziekten en beschadigers bij de mispelbomen/ mispelaar:

De mispel (Mespilus germanica) is net als de kwee (Cydonia oblonga) meestal niet onderhevig aan bepaalde schimmelziekten. Uitzonderlijk is er toch enige schade mogelijk van rupsen, monilia, meeldauw, bladvalziekte en bacterievuur.
Op sommige gronden is de mispelaar soms gevoelig voor chlorose t.g.v. kaligebrek, de zgn. randjesziekte. Vooral op lichte gronden zal men tijdig bijmesten met kaliummeststoffen (Potasmeststoffen).
Crataegus monogyna: eenstijlige meidoorn (mispelonderstam) De meidoorn-onderstam (Crataegus monogyna) kan aangetast worden door bacterievuur (perenvuur).

Ondermeer daarom is de meidoorn als onderstam af te raden.

Gebruik van de mispelvruchten:

Wanneer zijn mispels eetrijp?

De mispels zijn pas eetbaar en lekker wanneer ze overrijp - "rot" zijn. Echt rot is het niet: er gebeurt een soort gisting in de vrucht waardoor ze helemaal mals worden en meer vocht bevatten. Dan zijn de mispelvruchten op hun lekkerst. 

Fruitbomen planten: Opvallende sierlijke mispelvruchten die gelijken op rozebottels. (Mespilus germanica)

Voedingswaarde en geneeskundige eigenschappen.

Mispels zijn erg gezond want de vrucht bevat veel mineralen, tannine/ looizuur (antioxidant) en voedingsvezels. Men schrijft de mispel genezende kracht toe voor bloedingen en spijsverteringsproblemen. Mispels mag je rauw eten (uitzuigen), of verwerken in zoetigheden. 

Diverse recepten om mispels te verwerken tot jam, gelei en marmelade:

Mespilus germanica: mispelvrucht De rijpe mispelvruchten zijn geschikt voor confijten, gelei en vruchtenwijn.

Mispelrecept voor vruchtenmoes  bij vleesgerechten (marmelade):

  • Was de mispels, doe ze in een zeef en druk ze er doorheen.
    Doe het vruchtvlees van de zeef en voeg een scheutje slagroom toe met wat vanillesuiker.
    Je kan een kant-en-klare vanillevla nemen en deze door de mispels roeren. Breng op smaak met suiker, vanille en citroensap of sinaasappelsap.
    Schep dit mengsel in bakjes en laat het koud worden in de koelkast.
    Heel smakelijk bij vleesgerechten en ham. 

Mispelrecepten voor confituur/ mispeljam: 

  • Was de mispelvruchten en doe ze in een kom, net onder water zetten en mals koken.  Alles door een fijne zeef wrijven en afwerken als confituur door er suiker onder te koken, eventueel met wat sinaasappelsap of citroensap.

Mispelrecept voor gelei (1)

500 g zeer rijpe mispels, in vieren gesneden
2 eetlepels sap van limoen (citron vert)
250 gram suiker


Doe de mispels met 1/4 liter water en 1 eetlepel citroensap in een pan, breng aan de kook en laat 1 uur zachtjes sudderen tot de mispels helemaal zacht zijn.
Bekleed een zeef met passeerdoek (neteldoek) en zet hem op een kom, giet de inhoud van de pan in de zeef, dek de mispelmassa af met een stuk plasticfolie en zet hierop een passende pan gevuld met warm water, laat zo 12 uur uitlekken.
Meet het gefilterde sap af en reken 250 gram suiker per ½ liter sap.
Smelt de suiker met 1 eetlepel citroensap al roerend in een pan met dikke bodem, voeg het mispelsap toe en breng aan de kook, laat 15 minuten inkoken, schuim regelmatig af. 
Doe de hete gelei over in brandschone, met heet water omgespoelde potten, sluit ze af met een schroefdeksel en zet ze omgekeerd op een doek om af te koelen. Bewaar de potten donker en droog.
Mispelgelei heeft een fijne, iets rinse smaak en is zeer geschikt om te serveren bij een kaasplateau, bij wild en bij zoete desserts .
(Bron: nl.tuinen & nl.culinair - september 2004)

Mispels op brandewijn/ alcohol

1 kilo rijpe mispels, gewassen en uitgelekt
suikerstroop van 1 kilo suiker op 1 liter water
brandewijn of wodka
¼ liter alcohol 99%
1 vanillestokje, doorgesneden en merg eruit geschrapt
1 eetlepel citroensap


Prik de mispels een aantal keren in met een sateprikker.
Vul een brandschone pot (vaatwasser en naspoelen met heet water) tot iets over de helft met mispels.
Leg vanillestokje en merg tussen de mispels, sprenkel het citroensap erover en schenk ¼ liter alcohol van 99% over het fruit, tik de pot zachtjes op het werkvlak zodat de alcohol goed tussen het fruit loopt en schenk vervolgens zoveel suikerstroop op het fruit tot het voor de helft onderstaat.
Vul de pot verder met het brandewijn tot de rand van de pot.
Sluit de potten luchtdicht af.
Bewaar de potten minstens 3 maanden, op een koele, droge, donkere plaats en keer ze regelmatig om (op zijn kop zetten).
Zo'n pot staat erg mooi op een plank of vensterbank in de keuken. Gebruik deze pot ook het eerste.
(Bron recept: nl.tuinen - sept 04 -Tonny Leeflang-Wondergem)

Mispelvruchten in bloemsierkunst 

De vruchten hebben ook een hoge sierwaarde voor bloemsierkunst. Ze zijn lang houdbaar in bloemstukken.

 


Overzicht plantfiche mispelboom/ mispelstruik:

Wetenschappelijke naam

Mespilus germanica L. (syn. Pyrus germanica)

Nederlandse namen

Mispel, mispelaar, mispelboom, mispelstruik (o.a.'Nottingham', 'Royal', 'Westerveld', 'Boom en Vrucht'

ENGLISH

 Medlar

FAMILIA/ familie

Rosaceae/ Rozenfamilie (onderfamilie: Pomoideae/ pitfruitachtigen) (of onderfamilie Maloideae)

HERKOMST

Europa, W.Azië

HOOGTE

2 (6) m (kleine fruitboom)

BLOEITIJD

mei (juni) (Zoete geur)

BLOEMKLEUR

5 witte tot rozewitte kroonblaadjes (5 -tallige bloem)

PH GROND

6 tot 6.5 (uitz. 7.5)

PLANT AFSTAND

3 (4) m. Lekkerste mispelvruchten op mispelzaailing en peerzaailingen.

PLANT TIPS

Vochtige, voedzame of arme gronden: Kwee- onderstammen. Op zware gronden zaailing-peeronderstam. Geen onderbegroeiing. Zelfbestuivend (Ook parthenocarpie). Bijzondere vruchtboom die ook geschikt is voor kleine tuinen.

AARD

boom of struik (brede struik)

PLANT KENMERKEN

Mispelbloemen zijn wit-roze, 5cm groot; vruchten (bruin); herfstkleur geel

SNOEITIJD

februari, maart. Zie ook "Fruit-snoeikalender"

SNOEITIPS

Zeer weinig snoeien. Eventueel iets uitdunnen. Wildopslag (onderstam) tijdig wegsnoeien. Bloemen op tweejarig hout.

INFORMATIE

Droge, alcalische gronden (Meidoorn-onderstam). (Eventueel is ook de Amelanchier als onderstam bruikbaar)

ZIEKTEN

Kalium-/ potasgebrek (Bruine bladranden)

CONSUMPTIE

Keuken (moes, confituur). Dessert. (Ongeveer 1 maand te bewaren)

VERMEERDERING

Enten op kwee, (Crataegus), Pyrus of Sorbus. Zaaien van mispels geeft meestal een zeer slechte opkomst.

Decoratieve fruitbomen planten: Mespilus germanica: boom, bloem en mispelvrucht. Recepten voor mispels te verwerken.

Voor een verklaring van de gebruikte vaktermen: 
Zie rubriek "Vakjargon/ lexicon". Plukken van mispels  en mispelrecepten.

Meer informatie over rassenkeuze, snoei en verzorging nodig?

Zie "Groente & Fruit Encyclopedie" 
Auteurs Luc Dedeene en Guy De Kinder 
 

Voor meer teeltinformatie: zie boek "Groente & Fruit Encyclopedie"


 Laatst bijgewerkt op 11/11/13

Dit artikel werd samengesteld door G. De Kinder  - www.houtwal.be en https://twitter.com/gdekinder
Bronnen - Literatuur - foto's :
Literatuurbronnen:
- Plantenziekten: bescherming van cultuurgewassen en openbaar groen, door A. Hallemans. (6de uitgave - 1993)
- Brochure "Fruit voor uw tuin". Vlaams Promotiecentrum voor Agro- en Visserijmarketing - VLAM, vzw. 1000 Brussel. 
- Encarta(R) 99 Encyclopedie Winkler Prins Editie. 
Internetbronnen:
http://www.pommiers.com/neflier/nefle.htm 

 
 
© Copyright 2000, Guy De Kinder alle rechten voorbehouden, www.houtwal.be