Fruitbomen in de fruit- en siertuin: planten van bijzondere pitfruitsoorten 

 www.houtwal.be
 

Decoratieve mispelboom voor de kleine fruit- en siertuin! Lekkere mispelrecepten om mispels te verwerken
(Mespilus germanica)

Mispelbomen en mispelstruiken zijn zeer gemakkelijke en decoratieve fruitbomen. Ze verdienen ook een plaatsje in de siertuin. De meeste mispelaarrassen zijn weinig vatbaar voor ziekten en plagen. De witte bloemen verschijnen in mei en zijn weinig nachtvorstgevoelig. Het verzamelen van de mispelvruchten kan eind oktober of begin november gebeuren. De opvallende mispelvruchten zijn bijzonder geschikt voor bloemsierkunst en voor het verwerken tot jam, confituur en gelei.

 
Overzicht onderwerp:

Fruitbomen planten: Plant- en teeltinformatie van de mispelaar/ mispelboom 

Oorsprong en geschiedenis van de mispelboom - Mespilus germanica.

De mispelaar Mespilus germanica uit de Rozenfamilie/ Rosaceae is de enige soort van het geslacht Mespilus (Lat. plantennaam). De mispelaar (mispelboom/mispelstruik) is inheems in Europa en Azië. In Nederland en België wordt hij geteeld, maar is er ook inheems en verwilderd. De mispel is al eeuwenlang in cultuur. 

Betekenis van mispel-Mespilus germanica (Etymologie):

Mespilus komt van het Grieks mesos (helft/ midden) en pilos (bol), verwijzend naar de vorm van de vrucht, een halve bol.
De soortaanduiding germanica betekent Duitsland, afkomstig van Duitsland. Men dacht vroeger dat de mispelboom van daar afkomstig was.

Plantkundige kenmerken van de mispelboom-mispelaar

De Mespilus germanica is een 2 - 6 m hoge heester of kleine boom, in wilde vorm met takdoorns, maar bij de gecultiveerde vormen meestal ongedoornd. De bladeren zijn langwerpig en van onderen viltig, evenals de twijgen. De alleenstaande mispelbloemen hebben een witte kroon (mei); de eetbare vruchten zijn bruin en worden door de grote, blijvende kelkslippen gekroond.
Bij twee geslachten van dezelfde familie komen namen voor die op -mispel eindigen, nl. het geslacht Cotoneaster (dwergmispel of rotsmispel) en het geslacht Amelanchier of krentenboompje, dat ook rotsmispel wordt genoemd.

In mei sieren grote witte-roze bloemen de mispeltakken. De mispelvruchten zijn glad, licht tot donkerbruin en hebben de vorm van rozenbottels. Ze zijn aanvankelijk zeer hard. 
Het gezegde "zo rot als een mispel" heeft betrekking op het afrijpen van de vruchten. Die plukt men pas na enkele nachtvorsten (novembermaand). Daarna moeten ze op een koele of lichtverwarmde (vorstvrije) plaats narijpen tot ze zacht, doch NIET rot zijn.

De mispel groeit overal, mits niet extreem nat of droog. 
De vruchten hangen meestal langs de zonnekant. Een plaats in de zon of eventueel halfschaduw wordt daarom aangeraden.

Mispelbomen of mispelaars snoeien is meestal niet nodig.

Situering van mispelboom in het plantenrijk:

De gewone, inheemse mispel (Mespilus germanica) is niet hetzelfde van de Japanse mispel (Eriobotrya japonica). Deze laatste is niet winterhard en moet binnen als kuipplant overwinteren.

Plantenfamilie: Rosaceae (Rozenfamilie).
Onderfamilie: Pomoideae (Appelachtigen/ pitfruitachtigen)

Mispel in andere talen:

Nederlands: mispel, mispelaar, mispelboom, mispelstruik
Frans: Chaperon de Moine, néflier, mesplé
Engels: Medlar tree
Duits: Mispel Baum
Esperanto: mespilarbo (mispelboom), mespilo (mispel)

Vermeerdering van mispelbomen/mispelaars.

Als onderstam en stamvormer kan men gebruiken Crataegus (meidoorn) en Pyrus communis (peerzaailingen). Men kan ze ook enten op de kweeonderstammen 'Kwee A' en 'Kwee Adams'.  De kweeonderstam 'Kwee C' is meestal te zwak groeiend. De lekkerste vruchten bekomt men op de kwee- en peeronderstam.

Het oculeren kan gebeuren tijdens de maanden augustus-september. 
Het enten gebeurt meestal in het voorjaar (maart - mei).

Overzicht mispelboomrassen

Ziekten en beschadigers bij de mispelbomen/ mispelaar:

De meidoorn-onderstam (Crataegus monogyna) kan aangetast worden door bacterievuur (perenvuur).

Ondermeer daarom is de meidoorn als onderstam af te raden.

Gebruik van de mispelvruchten:

Wanneer zijn mispels eetrijp?

De mispels zijn pas eetbaar en lekker wanneer ze overrijp - "rot" zijn. Echt rot is het niet: er gebeurt een soort gisting in de vrucht waardoor ze helemaal mals worden en meer vocht bevatten. Dan zijn de mispelvruchten op hun lekkerst. 

Voedingswaarde en geneeskundige eigenschappen.

Mispels zijn erg gezond want de vrucht bevat veel mineralen, tannine/ looizuur (antioxidant) en voedingsvezels. Men schrijft de mispel genezende kracht toe voor bloedingen en spijsverteringsproblemen. Mispels mag je rauw eten (uitzuigen), of verwerken in zoetigheden. 

Diverse recepten om mispels te verwerken tot jam, gelei en marmelade:

De rijpe mispelvruchten zijn geschikt voor confijten, gelei en vruchtenwijn.

Mispelrecept voor vruchtenmoes  bij vleesgerechten (marmelade):

• Was de mispels, doe ze in een zeef en druk ze er doorheen.
  Doe het vruchtvlees van de zeef en voeg een scheutje slagroom toe met wat vanillesuiker.
  Je kan een kant-en-klare vanillevla nemen en deze door de mispels roeren. Breng op smaak met suiker, vanille en citroensap of sinaasappelsap.
  Schep dit mengsel in bakjes en laat het koud worden in de koelkast.
  Heel smakelijk bij vleesgerechten en ham. 

Mispelrecepten voor confituur/ mispeljam: 

• Was de mispelvruchten en doe ze in een kom, net onder water zetten en mals koken.  Alles door een fijne zeef wrijven en afwerken als confituur door er suiker onder te koken, eventueel met wat sinaasappelsap of citroensap.

Mispelrecept voor gelei (1)

500 g zeer rijpe mispels, in vieren gesneden
2 eetlepels sap van limoen (citron vert)
250 gram suiker

Doe de mispels met 1/4 liter water en 1 eetlepel citroensap in een pan, breng aan de kook en laat 1 uur zachtjes sudderen tot de mispels helemaal zacht zijn.
Bekleed een zeef met passeerdoek (neteldoek) en zet hem op een kom, giet de inhoud van de pan in de zeef, dek de mispelmassa af met een stuk plasticfolie en zet hierop een passende pan gevuld met warm water, laat zo 12 uur uitlekken.
Meet het gefilterde sap af en reken 250 gram suiker per ½ liter sap.
Smelt de suiker met 1 eetlepel citroensap al roerend in een pan met dikke bodem, voeg het mispelsap toe en breng aan de kook, laat 15 minuten inkoken, schuim regelmatig af. 
Doe de hete gelei over in brandschone, met heet water omgespoelde potten, sluit ze af met een schroefdeksel en zet ze omgekeerd op een doek om af te koelen. Bewaar de potten donker en droog.
Mispelgelei heeft een fijne, iets rinse smaak en is zeer geschikt om te serveren bij een kaasplateau, bij wild en bij zoete desserts .
(Bron: nl.tuinen & nl.culinair - september 2004)

Mispels op brandewijn/ alcohol

1 kilo rijpe mispels, gewassen en uitgelekt
suikerstroop van 1 kilo suiker op 1 liter water
brandewijn of wodka
¼ liter alcohol 99%
1 vanillestokje, doorgesneden en merg eruit geschrapt
1 eetlepel citroensap

Prik de mispels een aantal keren in met een sateprikker.
Vul een brandschone pot (vaatwasser en naspoelen met heet water) tot iets over de helft met mispels.
Leg vanillestokje en merg tussen de mispels, sprenkel het citroensap erover en schenk ¼ liter alcohol van 99% over het fruit, tik de pot zachtjes op het werkvlak zodat de alcohol goed tussen het fruit loopt en schenk vervolgens zoveel suikerstroop op het fruit tot het voor de helft onderstaat.
Vul de pot verder met het brandewijn tot de rand van de pot.
Sluit de potten luchtdicht af.
Bewaar de potten minstens 3 maanden, op een koele, droge, donkere plaats en keer ze regelmatig om (op zijn kop zetten).
Zo'n pot staat erg mooi op een plank of vensterbank in de keuken. Gebruik deze pot ook het eerste.
(Bron recept: nl.tuinen - sept 04 -Tonny Leeflang-Wondergem)

Mispelvruchten in bloemsierkunst 

De vruchten hebben ook een hoge sierwaarde voor bloemsierkunst. Ze zijn lang houdbaar in bloemstukken.

Overzicht plantfiche mispelboom/ mispelstruik:

Voor een verklaring van de gebruikte vaktermen: 
Zie rubriek "Vakjargon/ lexicon". 

Meer informatie over rassenkeuze, snoei en verzorging nodig?

Zie "Groente & Fruit Encyclopedie" 
Auteurs Luc Dedeene en Guy De Kinder 
 

Voor meer teeltinformatie: zie boek "Groente & Fruit Encyclopedie"

 Laatst bijgewerkt op 27/02/10