Houtwal.be --> Fruit ABC-encyclopedie --> Vermeerderen fruitsoorten  -> Overzicht veredelen -> Onderstammen bij het enten of oculeren

Fruitboomteelt:

Het gebruik van onderstammen als uitgangsmateriaal bij het veredelen van fruit (enten, oculeren, chipbudding).

 Auteur : Guy De Kinder - www.houtwal.be

• Waarom gebruikt men onderstammen voor fruitbomen?

- Sommige plantensoorten kan men vegetatief vermeerderen door stekken, door marcotteren en door aanaarden van moerbedden. Toch zal men meestal de voorkeur geven aan veredelen (oculeren of enten/ griffelen) op een bepaalde onderstam. De onderstam is het gedeelte van de boom dat de wortel draagt.
- Omwille van te sterke en ongelijkmatige groei wordt het zaaien meestal niet toegepast. Enkel onderstammen van perzik, walnoot en 'Limburgse Boskriek' zal men toch zaaien. 

Fruitbomen op een (zwakgroeiende) onderstam blijven meestal kleiner en geven vroeger vruchten. (Na 3 jaar vruchten i.p.v. soms 10-12 jaar te moeten wachten). Zaailingonderstammen groeien meestal veel sterker en zijn later vruchtbaar.

Zie ook "Afleggen en marcotteren"

Het gebruik van onderstammen bij het enten heeft voordelen:

• Een betere resistentie of weerstand tegen schimmelziekten.

* Men heeft een resistentie tegen ziekten (bodemschimmels) en virussen. Herinplant is mogelijk zonder grondontsmetting, door een iets sterker groeiende onderstam te gebruiken. Indien men normaal  de appelonderstam 'M9' gebruikt, dan kan je voor herïnplant van appelbomen bijvoorbeeld de appelonderstam 'M26' gebruiken.

• Aanpassing aan de grondsoort: ook op slechtere grond fruitbomen planten.

* Een aanpassing aan de grondsoort is mogelijk. Gebruik op slechtere gronden (zandgrond, zavelgrond) een sterkere onderstam. Men kan ook op slechtere (drogere) gronden fruitbomen of struikrozen planten. De grond mag niet te nat zijn! De beste gronden zijn leemgronden. Hierop heb je de hoogste productie en het minste bewaarproblemen.

• Stamvorming met de onderstam om halfstam- en hoogstam fruitbomen te bekomen.

* Men kan de stam vormen met de onderstam. Men kan de onderstam laten groeien tot op 1 m (1,20 m) en daar het ras oculeren. De appelonderstammen 'MM106' en 'MM111' zijn hiervoor te gebruiken. Meestal is het beter een tussenstam te gebruiken, dan de stam van de onderstam te hoog te laten groeien.

• Fruitbomen met een gezond en stevig wortelgestel.

* Men kan onderstammen kiezen met een goed wortelgestel, zodat men later geen steunpaal moet gebruiken. De appelonderstam 'MM106' heeft op latere leeftijd geen steunpaal nodig. Ook zaailingen voor hoogstam appel, peer, pruim en kers hebben op latere leeftijd geen steunpaal meer nodig.

• Bijzondere fruitbomen: duo-appel, duo-peer en duo-pruim:

* Men kan verschillende fruitrassen op één fruitboomonderstam zetten. Dit kan interessant zijn voor fruitliefhebbers met weinig plaats of om de bestuiving en productie te verbeteren. (Dit is meestal niet bruikbaar voor beroepsfruittelers.)

• Op kleine fruitbomen fruit bekomen (Laagstamfruitbomen).

* Groeiregeling is mogelijk. Men kan reeds op kleine boompjes fruit krijgen. Fruitbomen die geënt worden op zwakgroeiende onderstammen blijven veel kleiner dan wortelechte fruitbomen. Wortelechte bomen zijn zaailingen ofwel bomen die vermeerderd werden door stekken, afleggen en marcotteren.

• Sneller vruchten aan de fruitboom met zwakke onderstammen:

* Vruchtbaarheidsregeling is mogelijk. Om geen 5 tot 10 jaar op de vruchten te wachten, kan men door zwakke fruitboomonderstammen te gebruiken reeds het jaar na het planten fruit plukken. Vooral bij okkernoten of walnoten, appel, peer en kiwi is de vroegere productie opvallend.
Kiwizaailingen geven meestal pas na 8-10 jaar bloemen en vruchten. De geënte kiwiplanten geven reeds na 2 jaar bloemen en vruchten.
Bij walnoten geven zaailingen pas na 10-12 jaar de eerste noten. De geënte notenbomen zijn veel duurder, blijven gezonder en geven meestal na 3-5 jaar de eerste noten.

• Vruchtboomkwekers hebben een snellere en arbeidsarme vermeerdering:

* Bij het vermeerderen d.m.v. stekken, afleggen en marcotteren kan het soms 2-3 jaar duren vooraleer men een verkoopbare plant heeft. Door te veredelen (enten, oculeren, ...) op een onderstam heeft men dikwijls na 1 jaar reeds een verkoopbare plant.
Het onderhoud van een pas gegriffelde (geoculeerde) boom is meestal eenvoudiger dan het onderhoud van marcotteerplanten.

Het gebruik van onderstammen bij rozen heeft ook voordelen

•  Het is een zeer gemakkelijke vermeerderingsmethode. Op korte tijd kan men d.m.v. oculeren honderden nieuwe planten bijmaken.  De lukking is bijna 100%. Men heeft weinig arbeidsintensieve nazorgen nodig.
   
• Doordat men flinkgroeiende zaailingonderstammen gebruikt krijgt men op korte tijd (één jaar) een grote, verkoopbare plant.
   
• Sommige rassen zijn moeilijk te stekken. Vermits men geen risico wil lopen, zal men de voorkeur geven aan het oculeren. Geoculeerde rozen zijn ook vlugger groot, dan moest je deze rozen stekken.
   
• De groeikracht van alle rozenrassen op een onderstam is veel groter dan van gestekte planten.
  Rozen moeten, in tegenstelling tot Malus domestica (appel), Pyrus communis (peer), Prunus avium (kers) en Prunus domestica (pruim) niet verzwakken in groei, maar zo sterk mogelijk groeien. Hoe sterker ze groeien, des te meer bloemen kunnen ze geven.
  Bepaalde (sterkgroeiende) rassen van rozen (heesterrozen) worden toch gestekt. 
   
• Men heeft geen stekserre nodig om deze te vermeerderen. De meeste rozen zou men ook kunnen vermeerderen d.m.v. zomerstek. Een goed uitgeruste serre is veel duurder dan een stuk landbouwgrond.
  Meestal zijn geoculeerde rozen goedkoper dan gestekte rozen.
   
• Op een onderstam geoculeerde rozen zouden ook langer groeikrachtig blijven dan gestekte rozen.
   
• Zie ook planten vermeerderen door "Afleggen en marcotteren" en "Fruit ABC - Stekkalender fruitsoorten en onderstammen"

Met een zoekrobot kan je zelf nog andere informatie zoeken over oculeren. Gebruik de trefwoorden: oculeren, onderstammen, budding, grafting, uitgangsmateriaal, vruchtboomkwekers, ...